İş kazası dosyalarında tartışma nadiren kazanın gerçekleşip gerçekleşmediği üzerinedir; asıl mücadele olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı ve kusurun nasıl dağıtılacağı noktasında yaşanır. Bu iki başlığın da tek dayanağı, olay anına ve öncesine ait kayıtlardır. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar çerçevesinde ispat stratejisine odaklanır.
Olay Anında ve İlk Günlerde Yapılacaklar
- Kazanın işverence yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi; bildirim yapılmamışsa bunun kendisi bir aykırılık olarak dosyaya girer.
- Kolluk tarafından olay yeri tutanağının düzenlenmesinin istenmesi.
- Hastane kayıtlarının, ilk müdahale evraklarının ve epikrizin eksiksiz temini.
- Olay yerinin değiştirilmeden fotoğraflanması; makine, koruyucu düzenek ve zemin durumunun kayda alınması.
- Kaza anına tanık olan çalışanların kimlik ve iletişim bilgilerinin not edilmesi.
İşverenin Yükümlülüğünü Gösteren Belgeler
- Risk değerlendirme raporu ve bu raporda söz konusu tehlikenin öngörülüp öngörülmediği.
- İş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, imzalı katılım listeleri ve eğitim içerikleri.
- Kişisel koruyucu donanımın teslim edildiğine dair zimmet tutanakları.
- Makinenin periyodik bakım ve kontrol kayıtları ile varsa uygunluk belgeleri.
- İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının onay defterine yazdığı tespitler.
Bu belgeler işverenin elindedir. Bu nedenle dava dilekçesinde bunların mahkemece celbi ayrıca ve tek tek talep edilmelidir; genel bir işyeri özlük dosyası istensin ifadesi çoğu zaman eksik yanıt getirir.
Tespit Davası mı, Tazminat Davası mı?
Olayın iş kazası olduğu Kurumca kabul edilmemişse, öncelikle iş kazasının tespiti davası gündeme gelir. Bu davada Kuruma husumet yöneltilmesi gerekir; taraf teşkilinin eksik kurulması dosyanın uzamasına yol açan en yaygın usul hatasıdır. Maddi ve manevi tazminat davası ise işverene ve varsa asıl işverene karşı açılır. İki dava arasındaki bekletici mesele ilişkisi baştan planlanmalıdır.
Arabuluculuk İstisnası Gözden Kaçmasın
İş uyuşmazlıklarında kural olarak dava şartı arabuluculuk uygulanır. Ancak iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları bu şartın dışında tutulmuştur. Bu istisnayı bilmemek iki yönlü hataya yol açar: gereksiz yere arabuluculuk süreci işletilerek zaman kaybedilir ya da kapsam dışı sanılan bir talep için süreç atlanır.
Kusur Dağılımına Etki Eden Unsurlar
Bilirkişi incelemesinde işverenin önleme yükümlülüğü, çalışanın talimatlara uyup uymadığı ve olayın kaçınılmazlık taşıyıp taşımadığı ayrı ayrı değerlendirilir. Çalışanın kusuru bulunsa dahi, işverenin gözetim ve denetim yükümlülüğünü yerine getirmemesi kusur dağılımını belirgin biçimde değiştirebilir. Bu nedenle savunma ya da iddia kurulurken, yalnızca kaza anına değil, kazadan önceki denetim pratiğine ilişkin kayıtlara da dayanılmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Kazanın oluş biçimi ve işyerindeki organizasyon yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, delillerin kaybolmaması için erken aşamada hukuki destek alınması önemlidir.