İş yargısında zorunlu arabuluculuk yerleşik bir dava şartı hâline geldi; ancak bu şartın Sosyal Güvenlik Kurumu'nun taraf olduğu uyuşmazlıklarda nereye kadar uzandığı sık sık karıştırılıyor. Yanlış kapıya gidilmesi hem zaman hem de hak kaybına yol açıyor. Bu rehber, 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar ekseninde SGK uyuşmazlıklarında ispat stratejisini ele alıyor.
Arabuluculuk Her Uyuşmazlıkta Zorunlu Değildir
Zorunlu arabuluculuk, temelde işçi ile işveren arasındaki bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan alacak ve işe iade taleplerini kapsar. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davaları bu kapsamın dışında tutulmuştur. Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklarda ise ayrı bir ön şart gündeme gelir: dava açılmadan önce Kuruma başvurulmuş olması. Bu iki mekanizmayı birbirine karıştırmak, dosyanın esasa girmeden reddine yol açabilir.
Hangi Yol Hangi Talep İçin?
- Ücret, fazla çalışma, kıdem ve ihbar gibi işverene yöneltilen alacaklar için arabuluculuk yolu işletilir.
- Hizmet tespiti, prim gün sayısı ve sigortalılık başlangıcı gibi taleplerde Kuruma başvuru şartı öne çıkar.
- İş kazası kaynaklı tazminat taleplerinde arabuluculuk dava şartı olarak aranmaz.
- Aynı olaydan doğan farklı talepler için farklı yolların paralel yürütülmesi gerekebilir.
Hizmet Tespiti Dosyalarında İspat
Bu dosyaların özelliği, kamu düzenine ilişkin görülmeleri ve mahkemenin resen araştırma yapmasıdır. Bu nedenle ispat yalnızca tarafların sunduğu belgelerle sınırlı kalmaz. Yine de dosyaya baştan sunulacak şu unsurlar süreci belirgin biçimde hızlandırır:
- İşyerinin faaliyet gösterdiği dönemi gösteren resmî kayıtlar.
- Aynı dönemde aynı işyerinde sigortalı görünen kişilerin tanıklığı.
- Ücret ödemelerine ilişkin banka hareketleri.
- Servis, yemek, giriş kartı gibi işyerinde bulunmayı gösteren kayıtlar.
- Kuruma yapılmış önceki başvurular ve verilen cevaplar.
İş Sağlığı ve Güvenliği Belgelerinin Rolü
6331 sayılı Kanun kapsamında tutulması gereken risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri, iş kazası dosyalarında kusur dağılımının belirlenmesinde belirleyici olur. Bu belgelerin işveren nezdinde bulunması nedeniyle, talep edilmeden dosyaya girmesi beklenmemelidir; erken aşamada açıkça istenmeleri gerekir.
Anlaşmadan Önce Bakılacaklar
Arabuluculuk aşamasında yapılan anlaşmanın kapsamı, sonradan açılacak davaları etkileyecek genişlikte yazılabilir. Bu nedenle anlaşma metninde hangi alacak kalemlerinin kapsandığı tek tek sayılmalı, kapsam dışı bırakılan talepler açıkça belirtilmelidir. Kurum alacakları ve prim yükümlülükleri, taraflar arasındaki anlaşmayla ortadan kaldırılamaz.
Bu metin genel bir bilgilendirmedir. Talebin niteliği, dönem ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirdiğinden, başvuru yapılmadan önce dosyanızın ayrıntılarıyla değerlendirilmesi yerinde olur.