Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan hata, dava şartı olan arabuluculuğun her uyuşmazlıkta uygulanacağının ya da hiç uygulanmayacağının varsayılmasıdır. Oysa 7036 sayılı Kanun ile getirilen zorunlu arabuluculuk, işçi ile işveren arasındaki belirli talepler bakımından işler; Kurumun taraf olduğu tespit ve tahsis uyuşmazlıklarının rejimi ise farklıdır. Bu ayrımın atlanması, dosyanın esasına hiç girilmeden usulden kapanmasına yol açar.
Uyuşmazlığın Tarafını Doğru Belirleyin
İlk soru şudur: karşı taraf işveren mi, Kurum mu? İşçilik alacaklarına ve işe iade taleplerine ilişkin uyuşmazlıklarda muhatap işverendir ve 4857 ile 7036 sayılı Kanunlar çerçevesindeki arabuluculuk süreci devreye girer. Buna karşılık hizmet süresinin veya prim gün sayısının tespiti, sigortalılık başlangıcı, emeklilik ve tahsis işlemleri 5510 sayılı Kanun ekseninde Kurumla yürütülür. Bazı dosyalarda her iki muhatap birlikte bulunur; bu durumda taleplerin ayrıştırılması gerekir.
Kurumla Yürüyen Süreçte İdari Aşama
- Kurum işlemine karşı öngörülen idari başvuru yolu tüketildi mi?
- Kurumun cevabı yazılı olarak alındı mı; cevapsız kalan başvurunun sonucu değerlendirildi mi?
- Başvuru tarihi ve tebliğ tarihi kayda geçirildi mi?
- Talep, tespit mi yoksa parasal bir alacak mı; ikisi birlikte isteniyorsa ayrı ayrı formüle edildi mi?
İşverene Karşı Talep İçin Kontrol Listesi
- Arabuluculuk başvurusu doğru bürodan yapıldı mı; yer bakımından yetki kuralı gözetildi mi?
- Başvuruda talepler eksiksiz yazıldı mı; sonradan eklenen kalemler için ayrı süreç gerekebileceği not edildi mi?
- Son tutanak, anlaşma ya da anlaşmama olarak açık düzenlendi mi?
- Tutanağın dava dilekçesine eklenmesi unutuldu mu; bu eksiklik davanın usulden reddine yol açabilir.
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa 6331 sayılı Kanun kapsamındaki inceleme ve tutanaklar dosyaya alındı mı?
Hizmet Tespitinde İspatın Omurgası
Hizmet tespiti dosyalarında beyan tek başına yeterli olmaz. İşyeri kayıtları, bordrolar, giriş çıkış kayıtları, banka üzerinden yapılan ödemeler, işyerinde aynı dönemde çalışmış tanıkların bilgileri ve komşu işyeri kayıtları birlikte değerlendirilir. Çalışmanın kesintili olduğu dönemler ayrıca gösterilmelidir; süreklilik iddiası boşluklarla çeliştiğinde ispat gücü zayıflar. Kurumun kayıtlarıyla çelişen her nokta için önceden bir açıklama hazırlanması yararlıdır.
Süreleri Tek Takvimde Toplamak
Arabuluculuk sürecinin başlangıç ve bitiş tarihleri, son tutanağın düzenlendiği gün ve buna bağlı dava açma süresi aynı tabloda tutulmalıdır. İş güvencesi kapsamındaki taleplerde süreler kısa olduğundan, tutanak tarihini takip eden günlerde dava dilekçesinin hazır olması gerekir. Kurum işlemlerine ilişkin başvurularda ise cevabın gecikmesi hâlinde nasıl hareket edileceği baştan planlanmalıdır.
Bu metin genel bilgi verir; çalışma ilişkisinin niteliği, işyerinin durumu ve talebin türü izlenecek yolu değiştirir. Başvuru yapmadan önce belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız, usulden kayıp riskini azaltır.