Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının büyük bölümü, hukuki gerekçenin zayıflığından değil ispat malzemesinin geç toplanmasından kaybedilir. Hizmet süresinin tespiti, prim gün sayısındaki eksiklik, işe giriş bildirgesinin verilmemiş olması veya iş kazası bildiriminin hiç yapılmamış olması gibi konularda geçmişe dönük kayıt üretmek her yıl biraz daha zorlaşır. Bu rehber, 5510 ve 6331 sayılı Kanunların uygulama alanına giren uyuşmazlıklarda başvuru sırasını ve delil kurgusunu ele alır.
Önce Kuruma Başvuru: Atlanan Basamak
İş mahkemelerine ilişkin usul düzenlemesi, Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklarda doğrudan dava açılmasına değil, önce Kuruma başvurulmasına dayanır. Bu başvuru yapılmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilebilir. Uygulamadaki karışıklık, işçi ile işveren arasındaki alacak uyuşmazlıklarında zorunlu olan arabuluculuk basamağının, Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklarda aynı biçimde işlemediğinin fark edilmemesinden kaynaklanır.
Hangi Belge Neyi İspat Eder
Sosyal güvenlik dosyalarında delil, tek başına değil zincir hâlinde değer taşır. Aşağıdaki gruplar ayrı klasörlerde tutulduğunda eksik olan halka erken görülür:
- Kurum kayıtları: hizmet dökümü, işyeri tescil bilgileri, bildirge örnekleri
- İşyeri kayıtları: puantaj, ücret bordroları, banka ödeme dekontları, servis ve yemek listeleri
- Üçüncü kişi kayıtları: aynı dönemde çalışan komşu işyeri tanıkları, vergi ve ticaret sicil verileri
- Teknik kayıtlar: 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim belgeleri, kaza tutanağı
Tanık Beyanının Sınırı
Hizmet tespiti niteliğindeki taleplerde tanık anlatımı önemlidir; ancak yalnız başına bırakıldığında zayıf kalır. Tanığın aynı dönemde ve aynı çevrede çalıştığının kayıtla desteklenmesi, beyanın somut tarih aralığına oturtulması ve yazılı kayıtlarla çelişmemesi gerekir. Bu nedenle tanık listesi, belge taraması bittikten sonra oluşturulmalıdır.
Yanlış Mercie Yönelmenin Bedeli
Prim borcu ve idari para cezası gibi kalemlerde uyuşmazlığın hangi yargı kolunda görüleceği her zaman aynı değildir. Kurum işleminin niteliği, itirazın komisyona mı yapılacağı ve tahsil aşamasına geçilip geçilmediği birlikte okunmalıdır. Hatalı yola başvurulduğunda geçen süre çoğu zaman geri kazanılamaz.
Sıralı Çalışma Planı
- Kurum kayıtları eksiksiz temin edilir ve dönem dönem tabloya işlenir.
- Boşluk bulunan dönemler için hangi belgenin arandığı yazılı olarak listelenir.
- Kuruma yapılacak başvuru, talebi açık ve ölçülebilir biçimde tanımlar.
- Yanıt süresi ve zımni ret ihtimali takvime bağlanır.
- Dava aşaması için tanık listesi belge taramasının sonucuna göre kesinleştirilir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Çalışma ilişkisinin biçimi, dönem ve işyeri kayıtlarının durumu sonucu değiştirebileceğinden, somut dosyanızda profesyonel destek almanız önerilir.