İş uyuşmazlıklarında talep türü değiştikçe süre ve merci de değişir. Kıdem ve ihbar tazminatı ile fazla çalışma ücreti gibi alacaklar bakımından işleyen takvim ile feshin geçersizliğine dayalı işe iade talebindeki takvim aynı değildir. Bu iki hattı karıştırmak, en güçlü delil setine sahip dosyayı bile esasa girilmeden bitirebilir.
Arabuluculuk: Zorunlu İlk Durak
7036 sayılı Kanun, işçi ve işveren arasındaki alacak ile tazminat taleplerinde ve işe iade istemlerinde arabulucuya başvurmayı dava şartı olarak düzenlemiştir. Doğrudan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara bağlı rücu istemleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Talebin hangi kategoriye girdiği baştan belirlenmezse, dosya iki kez başlamak zorunda kalır.
İşe İadede Katı Takvim
Feshin geçersizliği iddiası bakımından iki süre art arda işler: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması ve anlaşmaya varılamaması hâlinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılması gerekir. Bu sürelerden ilkinin kaçırılması, ikincisini de anlamsız kılar. Fesih bildiriminin elden tebliğ edildiği hâllerde tutanağın tarihi, e-posta veya kargo ile yapılan bildirimlerde ise ulaşma anı kritik hâle gelir.
Görev ve Yetki
İş uyuşmazlıkları iş mahkemelerinde görülür; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi belirleyicidir ve bu yetki kuralı kesin niteliktedir. Bu nedenle iş sözleşmesine konulan farklı bir yetki kaydına dayanılarak açılan dava yetkisizlikle karşılaşır. Birden fazla işverenin bulunduğu asıl işveren–alt işveren ilişkilerinde, hasım gösterimi ile yetki tespiti birlikte yapılmalıdır.
SGK Boyutu Farklı Bir Hat
Sigortalılık süresinin ya da ücretin eksik bildirildiği iddiası, işçilik alacağı talebinden bağımsız olarak hizmet tespiti davasının konusudur ve bu davada Kurum'un da taraf olarak yer alması gerekir. Buna karşılık Kurum'un idari nitelikteki bazı işlemlerine karşı önce kendi bünyesindeki itiraz mekanizması işletilir. Alacak davası dilekçesine hizmet tespiti talebini eklemek, iki farklı usulü tek dosyada birleştirmek anlamına gelir.
Delil Setini Erken Kurmak
- İşe giriş ve çıkış bildirgeleri ile hizmet dökümü
- Bordrolar, banka hesap hareketleri ve ödeme dekontları
- Puantaj, giriş-çıkış kayıtları ve vardiya çizelgeleri
- Fesih bildirimi, savunma istem yazısı ve tebliğ belgeleri
- Aynı dönemde çalışan tanıkların kimlik ve çalışma bilgileri
Bu belgelerin bir kısmı işveren elindedir; arabuluculuk aşamasında talep edilmesi, dava aşamasında ispatı kolaylaştırır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Feshin gerekçesi, çalışma düzeni ve işyerindeki uygulamalar sonucu değiştirebileceğinden, süreler işlemeye başlamadan hukuki destek almanız önerilir.