İşçilik alacakları ile sosyal güvenlik uyuşmazlıkları çoğu zaman aynı olaydan doğar, ancak farklı usullere tabidir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde en sık görülen kayıp, davanın yanlış tarafa yöneltilmesi ya da dava şartının atlanmasıdır. Bu rehber, SGK uyuşmazlıkları ile fazla mesai alacağını ayrı ayrı ele alıp ortak kontrol noktalarını gösterir.
Hizmet Tespiti Dosyasında Taraf Kim
Sigortalılığın veya hizmet süresinin tespiti isteniyorsa dava iş mahkemesinde görülür ve Kurumun da davada yer alması gerekir; yalnızca işverene yöneltilen dava, husumet yönünden eksik kalır. Bu tür taleplerde kanun, hizmetin geçtiği yılın sonundan işlemeye başlayan bir hak düşürücü süre öngörür; ancak Kuruma yapılmış bir bildirim veya denetim kaydı varsa bu sürenin uygulanmayacağı hâller doğabilir. Kurum işlemlerine karşı önce Kuruma başvurulması, ardından yargı yoluna gidilmesi gerekir ve talebin niteliğine göre görevli yargı yeri iş mahkemesi ile idari yargı arasında ayrışabilir.
Fazla Mesai İddiasında İspat Sıralaması
- İşyeri kayıtları, puantaj ve giriş çıkış sistemi verileri; bunlar işveren elindeyse dosyaya celbi talep edilmelidir.
- Ücret bordroları; bordroda fazla çalışma tahakkuku varsa ve bordro ihtirazi kayıtsız imzalanmışsa, aksini ispat yazılı delille sınırlanabilir.
- Aynı dönemde çalışan tanıkların beyanı; ancak karşılıklı dava ilişkisi bulunan tanıklar bakımından değerlendirme farklılaşır.
- İşin niteliği gereği fazla çalışmanın yaşandığı sabitse, ispat yükünün nasıl dağıldığına dair yerleşik uygulama göz önünde tutulmalıdır.
Dava Şartı ve Süre Yönetimi
İşçilik alacaklarına ilişkin taleplerde arabuluculuk kural olarak dava şartıdır; bu adım tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık hizmet tespiti gibi kamu düzenine ilişkin talepler bakımından farklı bir değerlendirme yapılır. Fazla mesai gibi ücret niteliğindeki alacaklarda zamanaşımı beş yıl olarak uygulanır ve her ay için ayrı işlemeye başlar; bu nedenle dava tarihi geriye dönük talep edilebilecek dönemi doğrudan belirler.
Dosya Açmadan Önceki Son Kontroller
- Fesih tarihini, fesih bildirimini ve gerekçesini belgeye bağlayın.
- Arabuluculuk son tutanağının, dava açılacak taraf ve talepleri kapsadığını doğrulayın.
- Talep kalemlerini net olarak ayırın; kıdem, ihbar, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil alacakları ayrı hesaplanır.
- Kurum kayıtlarını ve hizmet dökümünü davadan önce temin edin; eksik gün ve kod bilgileri iddianın çerçevesini değiştirebilir.
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına dayalı ayrı sorumluluk başlıklarını gözden geçirin.
Buradaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır. Çalışma ilişkisinin niteliği, işyeri kayıtlarının durumu ve fesih şekli sonucu belirgin biçimde etkilediğinden, talepte bulunmadan önce dosyanıza özgü hukuki destek almanız uygun olur.