Sosyal güvenlik kaynaklı ihtilaflarda en sık yapılan hata, her talebin aynı kapıdan geçtiğini varsaymaktır. 7036 sayılı Kanun iş mahkemelerinde görülecek bir kısım uyuşmazlık bakımından arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir; ancak 5510 kapsamındaki her ihtilaf bu çerçevede değildir. Yanlış kapıdan girmek, aylar sonra usulden ret kararıyla başa dönmek demektir.
Ayrımın anahtarı: kim, kimden, neyi istiyor
Belirleyici olan tarafların kimliğidir. İşçi ile işveren arasındaki işçilik alacakları ve işe iade talepleri dava şartı arabuluculuk kapsamında değerlendirilirken, Kurumun taraf olduğu idari nitelikli uyuşmazlıklar ile iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemleri farklı bir rejime tabidir. Dilekçe yazılmadan önce talebin muhatabının işveren mi Kurum mu olduğu net biçimde belirlenmelidir.
Hizmet tespiti ve prim ihtilaflarında husumet
Sigortalılığın tespitine yönelik dosyalarda Kurumun yargılamada yer alması zorunludur; husumetin yalnızca işverene yöneltilmesi ciddi bir eksikliktir. 4857 ve 6331 kapsamındaki yükümlülük ihlalleri aynı olaydan doğsa bile ayrı hukuki sonuçlar üretir. Bu nedenle işyeri sicil dosyası, işe giriş bildirgesi, ücret bordroları ve varsa iş sağlığı kayıtları başvurudan önce toplanmalıdır.
Son tutanak davanın çerçevesini çizer
- Başvuruda talep kalemleri tek tek adlandırılmalı, toplu ifadelerden kaçınılmalıdır.
- Anlaşmaya varılan kalemler ile varılmayanlar tutanakta ayrı ayrı gösterilmelidir.
- Tutanağa eklenen ibra benzeri ifadelerin kapsamı satır satır okunmalıdır.
- Tarafların ve varsa vekillerin sıfatları doğru yazılmalıdır.
- Dava dilekçesine son tutanağın aslı veya onaylı örneği eklenmelidir.
Görüşmeye gitmeden önce hazırlanacak dosya
Arabuluculuk oturumu, alacak kalemlerinin ilk kez sesli düşünüldüğü yer olmamalıdır. Hizmet süresi, giriş çıkış tarihleri, ödenen ve ödenmeyen kalemler ile talep edilen tutarların dayanağı tek sayfalık bir tabloya indirilirse, hem müzakere zemini güçlenir hem de tutanağa geçecek ifadeler netleşir. Anlaşma ihtimali düşük görünen dosyalarda dahi bu hazırlık, sonraki yargılamada iddiaların tutarlılığını korur.
Değerlendirme
Kapsam belirlemesi yanlış yapıldığında kaybedilen şey yalnızca zaman değil, çoğu kez zamanaşımına yaklaşan alacaklardır. Somut olayınızda talebin hangi rejime tabi olduğu, işyerinin ve sigortalılığın özelliklerine göre değişebileceğinden, başvuru öncesinde hukuki görüş alınması yerinde olur.