İşçilik alacağı davalarının çoğu esasa ilişkin bir tartışmadan değil, ispat sorunundan kaybedilir. 4857 ve 7036 sayılı Kanunların kurduğu düzende ücretin ödendiğini, izinlerin kullandırıldığını ve fesih sebebini ispat yükü büyük ölçüde işverendedir; buna karşılık fazla çalışmanın yapıldığını, ücretin gerçekte daha yüksek olduğunu ya da feshin haklı nedene dayandığını işçinin ortaya koyması beklenir.
İspat Yükünün Dağılımını Bilmek
Bu dağılım, hangi belgeyi kimin toplayacağını belirler. İşveren; bordro, ödeme belgesi, izin defteri, iş sözleşmesi ve fesih bildirimini sunmakla yükümlüdür. İşçi ise fiilî çalışma düzenini gösteren kayıtlara yönelir. Bordroda imzası bulunan işçinin sonradan aksini ileri sürmesi zorlaşır; ihtirazi kayıt konulup konulmadığı bu noktada belirleyicidir.
İşçinin Elinde Olabilecek Deliller
- Giriş-çıkış kartı, turnike veya parmak izi kayıtlarına ilişkin talep
- Şirket e-postaları, vardiya çizelgeleri, iş yazışmaları
- Servis güzergâh ve saat bilgisi, yemek kartı kullanım dökümü
- Banka hesabına yatan ücretin dökümü ve elden ödeme farkının izleri
- 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet dökümü ve prime esas kazanç kayıtları
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki eğitim ve sağlık gözetimi kayıtları
- Aynı dönemde çalışmış tanıklar ve bunların çalışma tarihleri
Tanık Delilinin Sınırları
Fazla çalışma iddiası çoğunlukla tanıkla ispatlanır; ancak tanığın kendi çalıştığı dönemle sınırlı bilgi verebileceği, husumetli tanık beyanının değerinin tartışılacağı ve tanık anlatımıyla belirlenen alacaklarda hakkaniyet indirimi uygulanabileceği baştan hesaba katılmalıdır. Bu nedenle tanık, yazılı delili tamamlayan bir unsur olarak kurgulanmalıdır.
Dava Öncesi Zorunlu Durak
İşçilik alacakları bakımından arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Burada iki hata öne çıkar: karşı tarafın hatalı gösterilmesi (asıl işveren–alt işveren ilişkisinde yalnızca birinin çağrılması) ve son tutanağın eksik düzenlenmesi. Anlaşmama tutanağında talep kalemlerinin açıkça yer alması, sonraki davada kapsam tartışmasını önler. Hizmet tespiti gibi kurumun taraf olduğu talepler ise ayrı bir usule tabidir ve arabuluculuk kapsamında değerlendirilmez.
Talep Kalemlerini Ayrıştırmak
- Kıdem ve ihbar tazminatı, fesih şekline bağlı olarak ayrı ayrı gerekçelendirilir.
- Yıllık izin, fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram alacakları karıştırılmaz.
- Her kalem için zamanaşımı süresi ayrı hesaplanır.
- Belirsiz alacak mı kısmi dava mı açılacağı bilinçli seçilir.
- Faiz türü kalem bazında talep edilir.
Kısa Not
İş uyuşmazlıklarında delil, işten ayrılmadan önce toplanabildiği ölçüde değerlidir. Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; kendi dosyanızdaki kalemlerin hesabı ve süreleri için bir iş hukuku uygulayıcısından destek almanız uygun olur.