Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında tartışma genellikle çalışmanın olup olmadığı değil, çalışmanın hangi tarihler arasında ve hangi ücretle gerçekleştiğidir. Kurum kayıtlarındaki boşluk, çalışan aleyhine bir varsayım gibi görünse de bu boşluk kapatılabilir. 5510, 4857, 7036 ve 6331 çerçevesinde bu rehber, hizmet tespiti ve benzeri talepler için delil hazırlığını ele alır.
Kurum Kayıtları Başlangıç Noktasıdır, Son Söz Değil
İşe giriş bildirgesi, aylık prim hizmet belgeleri ve tescil kayıtları dosyanın iskeletini kurar. Ancak bildirim hiç yapılmamışsa ya da eksik gün bildirilmişse, gerçek çalışmanın başka delillerle ortaya konması gerekir. Bu noktada işyerinin o dönemde faal olup olmadığı, vergi kaydı ve işyeri sicil bilgileri belirleyici hâle gelir.
Kuruma Başvuru Basamağını Atlamayın
Kurum aleyhine açılacak davalarda öncesinde Kuruma başvuru yapılması aranır; bu adımın atlanması dosyanın esasa girilmeden geri dönmesine yol açar. Ayrıca işçi–işveren alacaklarına ilişkin taleplerde 7036 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk dava şartı olmakla birlikte, hizmet tespiti gibi Kurumun taraf olduğu talepler bakımından durum farklı değerlendirilir. Talebin türünü baştan doğru belirlemek, yanlış mercie başvurma riskini ortadan kaldırır.
Toplanabilecek Delil Türleri
- Ücret bordroları, banka hesap hareketleri ve maaş yatırma kayıtları
- İşyeri giriş kartı, servis listesi, yemekhane ve vardiya çizelgeleri
- İşverenin resmî kurumlara verdiği beyanlar ve işyeri denetim tutanakları
- Aynı dönemde aynı işyerinde bildirimi yapılmış komşu işyeri çalışanlarının kayıtları
- İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ile 6331 kapsamında tutulan kayıtlar
Tanık Delilinde Sık Yapılan Hatalar
- Tanığın aynı dönemde aynı işyerinde bildirimli olarak çalışmış olması, beyanın değerlendirilmesinde önem taşır.
- Tanık listesinin geç sunulması, delilin dosyaya girmesini güçleştirir.
- Beyanın hangi tarih aralığını kapsadığı önceden netleştirilmelidir; "uzun süre birlikte çalıştık" ifadesi dönem tespitine yetmez.
- Komşu işyeri çalışanları ile aynı işyeri çalışanlarının beyanları farklı ağırlık taşır.
- Tanık sayısını artırmak yerine, beyanı belgeyle desteklenen tanığı tercih etmek daha etkilidir.
Resen Araştırma İlkesi Sizi Kurtarır mı?
Bu tür davalarda kamu düzeni yönü bulunduğundan araştırma yükümlülüğü geniştir. Ancak bu, tarafın hiçbir hazırlık yapmayabileceği anlamına gelmez; hangi kurumdan hangi kaydın isteneceğini göstermek yine dosyayı sunan tarafın işidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; çalışma ilişkisinin niteliği ve dönemi izlenecek yolu değiştirebilir. Kayıtlarınızı derledikten sonra bir hukukçuyla birlikte değerlendirme yapmanız yararlı olacaktır.