Hizmet tespiti, prim gün sayısı, işe giriş bildirgesinin geç verilmesi veya iş kazasının tescili gibi uyuşmazlıklarda tartışma çoğu zaman hukuki değil, olgusaldır: kim, ne zaman, nerede ve hangi statüde çalıştı? 5510 sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 6331 ve iş mahkemelerinin usulünü düzenleyen 7036 bu tabloyu birlikte çerçeveler.
Kurum Kaydı ile Fiilî Durumun Ayrıştığı Noktalar
Uyuşmazlıkların büyük kısmı, kurum kayıtları ile gerçek çalışma arasındaki farktan doğar. Tipik ayrışmalar şunlardır:
- Fiilî işe başlama tarihinden sonra yapılan tescil
- Tam zamanlı çalışmaya rağmen eksik gün bildirimi
- Ücretin bir kısmının kayıt dışı ödenmesi
- Alt işveren ilişkisinde çalışmanın hangi işverene bağlandığının belirsizliği
- Ara verilen dönemlerde hizmetin kesintili görünmesi
İspatın Omurgası: Resmî Kayıtlar
Hizmet tespiti niteliğindeki taleplerde tanık beyanı tek başına yeterli görülmez; beyanın resmî ve tarafsız kayıtlarla desteklenmesi beklenir. Bu nedenle delil toplama sırası şu şekilde kurulmalıdır: önce kurumdan ve işyerinden temin edilebilecek yazılı kayıtlar, sonra üçüncü kişilerdeki kayıtlar, en son tanık listesi. Banka hesap hareketleri, işyeri giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, sevk irsaliyeleri, meslek odası kayıtları ve iş sağlığı eğitim tutanakları çoğu dosyada belirleyici olur.
Kurum İşlemine Karşı Başvuru Sırası
- Kurumun işlemi ve dayanağı yazılı olarak talep edilir.
- Kuruma yapılacak itiraz, işlemin tebliğ tarihi esas alınarak süresinde verilir.
- İtirazın reddi hâlinde iş mahkemesinde dava yolu değerlendirilir.
- Hizmet tespiti talebinde işveren ile Kurum'un dosyadaki konumu ayrı ayrı belirlenir.
- Prim borcu ve icra takibi doğmuşsa, bu yönde ayrı bir zaman çizelgesi tutulur.
Tebligatın Geç Fark Edilmesi Sorunu
Kurum yazıları çoğu zaman adres kayıt sistemindeki adrese ya da elektronik kanallara gönderilir. İşyeri adresi değişmiş, çalışan taşınmış veya elektronik tebligat kutusu düzenli kontrol edilmiyorsa, itiraz süresi fark edilmeden tükenir. Riski azaltmanın yolu, adres bilgilerini güncel tutmak ve Kurum'la yapılan her yazışmanın tarihini tek bir tabloda izlemektir. Tebligatın usulsüzlüğü ileri sürülecekse, öğrenme tarihini gösteren nesnel bir kayıt hazır edilmelidir.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Dosyalarının Kendine Özgü Yanı
Bu dosyalarda tespit süreci ile tazminat süreci iç içe geçer. Olayın iş kazası olarak nitelendirilmesi, sonraki tüm talepleri etkiler; bu nedenle olay tutanağı, hastane kayıtlarındaki ilk anlatım, iş sağlığı ve güvenliği belgeleri ile eğitim kayıtları erken aşamada toplanmalıdır. Kusur oranına ilişkin değerlendirme ise teknik bilirkişi incelemesine dayandığından, dosyaya sunulan teknik belgelerin eksiksizliği sonucu doğrudan etkiler.
Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, çalışma ilişkisinin somut şartlarına göre farklı yollar izler. Bu yazı genel bir yöntem çerçevesi sunmaktadır; kendi hizmet dökümünüz ve Kurum işleminiz bakımından atılacak adımları bir hukukçuyla değerlendirmeniz uygun olur.