Kıdem tazminatı uyuşmazlıklarının çoğu, hukuki tartışmadan çok hesap tartışmasıdır. Hizmet süresinin başlangıcı, giydirilmiş ücretin içeriği ve SGK kayıtlarındaki eksik bildirim; üçü birden doğru kurulmadığında talep, haklı olsa bile eksik karşılanır. Bu rehber, hesaba itiraz sürecini ve delil boşluklarının nasıl kapatılacağını ele alır.
Hesabın Üç Ayağı
Kıdem hesabı, süre ve ücret olmak üzere iki değişkene dayanır; ancak uygulamada üçüncü bir ayak devreye girer: SGK'ya bildirilen ile fiilen çalışılan arasındaki fark. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet dökümü, sürenin en güçlü belgesidir; fakat eksik gün bildirimi veya geç tescil hâlinde tek başına yeterli olmaz.
Giydirilmiş Ücreti Kanıtlayan Kalemler
Tazminatın hesabında çıplak ücret değil, süreklilik gösteren ek menfaatlerin eklendiği ücret esas alınır. Aşağıdaki kalemler için belge toplanmadığında hesap düşük çıkar:
- Yol ve yemek yardımı: servis listeleri, yemek kartı yüklemeleri, işyeri duyuruları.
- Düzenli ödenen ikramiye ve prim: banka ekstresindeki tekrar eden ödemeler.
- Ayni yardımlar: erzak, yakacak, konut tahsisi kayıtları.
- Fazla çalışmanın ücrete etkisi bakımından giriş çıkış kayıtları ve vardiya çizelgeleri.
Arabuluculuk Aşamasında Yapılan Kritik Hata
7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacaklarında dava şartı arabuluculuk uygulanır. Bu aşamada tutanağa yazılan miktar, sonraki süreçte aleyhe yorumlanabilecek bir irade beyanı hâline gelebilir. Anlaşma sağlanamayacaksa, tutanakta talebin kapsamının ve hesabın hangi kalemleri içerdiğinin açık tutulması, ileride kapsam tartışmasını önler.
Hizmet Tespiti ile Kıdem Talebinin İlişkisi
Bildirilmemiş çalışma dönemi varsa, kıdem süresi kendiliğinden kabul edilmez. Bu durumda hizmet tespitine yönelik ayrı bir yol izlenmesi gerekebilir. İşyeri kayıtları, ücret bordroları, tanık beyanları ve iş sağlığı ile güvenliği kapsamında 6331 sayılı Kanun gereği tutulan eğitim ve muayene kayıtları, fiilî çalışmanın yan delilleri olarak değerlendirilir.
İtiraz Dosyasını Kurma Sırası
- SGK hizmet dökümü ile bordroları yan yana koyup farkları tabloya dökün.
- Fesih bildirimi, ihtar ve istifa metinlerinin tarihlerini sabitleyin; fesih sebebi tazminata hak kazanmayı doğrudan etkiler.
- Ücret kalemlerini belgeli ve belgesiz olarak ikiye ayırın; belgesiz kalanlar için tanık ve yazışma arayın.
- Kendi hesabınızı kalem kalem yazıp karşı hesapla farkını gerekçelendirin.
Kapanış
4857 sayılı Kanun ve sosyal güvenlik mevzuatının birlikte uygulandığı bu alanda, aynı belgenin farklı fesih türlerinde farklı sonuç doğurduğu görülür. Kendi dosyanızdaki fesih biçimi ve kayıt yapısı için ayrı bir değerlendirme yapılması yerinde olur.