Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey iddianın haklılığı değil, iddianın hangi kayıtlarla desteklendiğidir. Sigortasız çalışma, eksik gün bildirimi, prim gün sayısındaki uyumsuzluk ya da iş kazası bildirimine ilişkin ihtilaflarda kurum kayıtları ile fiilî durum sıklıkla ayrışır. Bu rehber, SGK uyuşmazlıklarında ispat düzeninin nasıl kurulacağını ve itiraz-başvuru adımlarını, delil eksikliği riski ekseninde anlatır.
Önce Kurum Kaydını Okuyun
Her dosya, kurumdaki mevcut kaydın çıkarılmasıyla başlar. Hizmet dökümü, işyeri sicil bilgileri ve bildirilen gün sayıları elde edilmeden yapılan itirazlar hedefsiz kalır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki tescil ve bildirim yükümlülükleri, uyuşmazlığın hangi tarafın davranışından doğduğunu belirlemek açısından da yol göstericidir. Kayıt ile beyan arasındaki fark tarih tarih işaretlendiğinde, ispat edilecek olgu kendiliğinden daralır.
Fiilî Çalışmayı Gösteren Deliller
- İşyeri kayıtları: puantaj, giriş-çıkış kaydı, servis ve yemek listeleri
- Ücret ödemelerine ilişkin banka hareketleri
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışan ve kaydı bulunan tanıklar
- Kuruma yapılmış önceki bildirim, şikâyet veya denetim kayıtları
- İş kazası dosyalarında olay tutanağı, sağlık kuruluşu kayıtları ve 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi belgeleri
Tanık beyanının değeri, o tanığın aynı döneme ait kayıtlı çalışmasıyla desteklenebildiği ölçüde artar; kayıtsız tanıkla kurulan ispat zayıf kalır.
İtiraz ve Dava Sırası
- Kuruma yazılı başvuru yapılır ve başvurunun kayda alındığı tarih saklanır.
- Verilen cevabın türü belirlenir: ret, kısmi kabul veya bilgi yazısı; her biri farklı sonuç doğurur.
- İdari itiraz yolu öngörülen konularda bu aşama atlanmadan tamamlanır.
- Yargı yoluna gidilecekse, 7036 sayılı Kanun ile getirilen dava şartı arabuluculuk kapsamı kontrol edilir; sosyal güvenlik kurumuna yönelik bazı talepler bu kapsam dışında değerlendirilir.
- Dava dilekçesinde talep, dönem ve gün sayısı bakımından sayısal olarak belirlenir.
İşveren Tarafında Delil Yönetimi
İşveren açısından ispat, yükümlülüklerin zamanında yerine getirildiğini göstermekle sağlanır. 4857 sayılı Kanun kapsamında tutulması gereken özlük dosyası eksikse, iş ilişkisinin çerçevesine dair savunma da zayıflar. Bordroların imzalı olması, fazla çalışma ve izin kayıtlarının düzenli tutulması, sonradan üretilemeyecek nitelikte belgelerdir; uyuşmazlık doğduktan sonra tamamlanmaya çalışılan kayıtlar genellikle ters etki yapar.
Zaman Boyutunu İhmal Etmeyin
Hizmet tespiti ve prim uyuşmazlıklarında talep edilen dönem uzadıkça, belgeye erişim güçleşir. İşyerinin kapanmış olması, kayıtların saklama süresinin dolması veya tanıkların ulaşılamaz hâle gelmesi, aslında var olan bir hakkın ispatsız kalmasına yol açar. Bu nedenle uyuşmazlık fark edildiği anda belge toplama işi ertelenmemelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sosyal güvenlik dosyaları dönem, statü ve işyeri yapısına göre farklılaştığından, kendi durumunuz için ayrıntılı bir inceleme yaptırmanız uygun olur.