İş sözleşmesi feshedildiğinde işçinin önünde birbirinden farklı iki hat vardır: feshin geçersizliğini ileri sürerek işe iade istemek ve kıdem, ihbar, fazla çalışma gibi alacakları talep etmek. Bu hatların süreleri, muhatapları ve ispat araçları aynı değildir. İkisini tek bir süreçmiş gibi yürütmek, çoğu dosyada işe iade hakkının süre yönünden yitirilmesine yol açar.
İki Talebin Ayrı Takvimleri
İşe iade talebinde bulunacak işçinin, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurması gerekir. Bu süre kısa ve kesindir. Buna karşılık kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçilik alacakları zamanaşımı süresine tabidir ve daha geniş bir zaman dilimine yayılır. İşe iade için öngörülen süre kaçırıldığında, alacak talepleri devam etse bile feshin geçersizliği artık tartışılamaz.
Arabuluculuk Şartı ve Yetkili Mahkeme
7036 sayılı Kanun uyarınca işçi ve işveren alacağı ile işe iade talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır; bu aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuk başvurusunun yetkili arabuluculuk bürosuna yapılması gerekir. Yetkili iş mahkemesi ise davalı işverenin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesidir; birden fazla işveren varsa bunlardan birinin yerleşim yeri de esas alınabilir. Son tutanakta tarafların ve uyuşmazlık konusunun doğru gösterilmesi, sonraki davada tartışma çıkmasını önler.
Kıdem Hesabını Belirleyen Belgeler
Hesabın iki değişkeni vardır: çalışma süresi ve giydirilmiş ücret. Bu iki başlığı destekleyen kayıtlar dosyanın omurgasını oluşturur.
- İşe giriş ve çıkış bildirgeleri ile hizmet dökümü
- Bordrolar, banka hesap hareketleri ve ödeme açıklamaları
- Yol, yemek, prim ve ikramiye gibi süreklilik gösteren ek ödemelerin kayıtları
- Puantaj kayıtları, giriş çıkış turnike verileri ve vardiya çizelgeleri
- İşyeri yazışmaları ve görev tanımını gösteren belgeler
Ücretin Gerçek Tutarını İspat Sorunu
Bordroda gösterilen tutar ile fiilen ödenen ücretin farklı olduğu iddiası, işçilik alacağı dosyalarının en tartışmalı başlığıdır. Bu iddianın banka kayıtlarıyla, elden ödeme yapılıyorsa tanık beyanlarıyla ve meslek kuruluşlarından alınacak emsal ücret araştırmasıyla desteklenmesi gerekir. İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordrolar, fazla çalışma taleplerini zayıflatabileceğinden imza atılan belgelerin bir örneğinin saklanması önemlidir. Fazla çalışma iddiasında ise çalışma düzeninin nasıl olduğu somut biçimde anlatılmalıdır.
Süreç Sonunda Doğan Seçim Hakkı
İşe iade kararı verildiğinde işçinin, kararın kesinleşmesinin ardından öngörülen süre içinde işverene başvurması gerekir; bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir. Başvurunun tarihi ve içeriği belgelenmelidir. İşverenin işe başlatmaması hâlinde doğacak tazminat kalemleri de bu takvime bağlıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; fesih bildiriminizin içeriği ve tarihi sonucu belirler. Fesih bildirimini aldığınız gün süre hesabı yaptırmanız, hak kaybını önlemek bakımından önem taşır.