Fazla çalışma alacağı, iş uyuşmazlıklarının en çok tartışılan kalemidir; çünkü çalışmanın yapıldığını gösteren kayıtların büyük bölümü işverenin elindedir. Buna bir de SGK kayıtlarıyla fiilî durum arasındaki farklar eklendiğinde, dosya hem merci hem de ispat yönünden dikkatli kurgu ister.
İki farklı uyuşmazlık, iki farklı ön aşama
İşçi ile işveren arasındaki alacak talepleri iş mahkemesinde görülür ve 7036 sayılı Kanun uyarınca dava öncesi arabuluculuk çoğu talep bakımından dava şartıdır. Buna karşılık hizmet tespiti gibi Kuruma yönelen taleplerde ayrı bir yapı vardır; SGK ile ilgili uyuşmazlıklarda Kuruma başvuru şartı ve husumetin doğru yöneltilmesi belirleyicidir. Aynı dilekçede hem işverene hem Kuruma yönelen talepler karıştırıldığında, dava şartı yönünden kısmi ret riski doğar.
Yetki: işverenin merkezi mi, işin yapıldığı yer mi?
4857 ve iş yargılamasına ilişkin düzenlemeler çerçevesinde dava, davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesinde ya da işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Bu, birden çok şantiyede veya şubede çalışmış işçi için önemli bir seçim imkânı sağlar. İş sözleşmesine konulan yetki kayıtları, işçi aleyhine sonuç doğurduğu ölçüde geçerli kabul edilmez; bu nedenle sözleşmedeki madde yüzünden hak arayışından vazgeçilmemelidir.
Fazla mesai ispatında delil hiyerarşisi
- İşyerinde tutulan giriş çıkış kayıtları ve turnike verileri
- Puantaj kayıtları ile bordroların karşılaştırılması
- Bordroda fazla mesai tahakkuku varsa, ihtirazi kayıt konulup konulmadığı
- Kurumsal e-posta, mesai planı ve vardiya çizelgeleri
- Aynı dönemde çalışan tanıkların beyanı ve bunların çalışma dönemleriyle örtüşmesi
- 6331 kapsamındaki iş sağlığı kayıtlarının çalışma düzenine dair gösterdiği veriler
Kayıtlar işverendeyse ne yapılır?
- Dava dilekçesinde işverenin ibraz etmesi gereken kayıtlar tek tek sayılır.
- Kayıtların sunulmaması hâlinde bunun sonucuna ilişkin talep açıkça yazılır.
- İşçinin kendi elindeki dolaylı kanıtlar tarih sırasıyla dosyalanır.
- Tanıkların hangi dönemi ve hangi birimi bildiği önceden netleştirilir.
- Hesaplama için esas alınacak çalışma düzeni haftalık olarak yazılı hâle getirilir.
SGK kayıtlarındaki farkın etkisi
5510 kapsamındaki bildirimlerde gösterilen ücret ve gün sayısı ile fiilî durum arasındaki fark, yalnızca emeklilik hesabını değil, alacak dosyasını da etkiler. Eksik bildirilen ücret üzerinden yapılacak hesap işçinin aleyhine sonuç doğurur; bu nedenle gerçek ücretin ispatına yönelik deliller de aynı dosyada planlanmalıdır. Banka hesap hareketleri bu noktada en güçlü göstergelerden biridir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; çalışma düzeni ve belgelerin durumu her dosyada farklıdır. Arabuluculuk aşamasına girmeden önce alacak kalemlerinizin bir hukukçuyla birlikte hesaplanması yararınıza olacaktır.