İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı haline geldikten sonra sık karşılaşılan hata, her iş ve sosyal güvenlik dosyasının aynı kapıdan geçtiğinin varsayılmasıdır. Oysa 7036 sayılı düzenlemenin kapsamı ile 5510 kapsamındaki uyuşmazlıkların yürüyüşü aynı değildir. Bu rehber, SGK boyutu bulunan dosyalarda hangi yolun önce açılacağını ve hangi belgelerin baştan toplanması gerektiğini ele alır.
Hangi Uyuşmazlık Arabuluculuğa Gider?
İşçi ile işveren arasındaki işçilik alacakları ve işe iade talepleri bakımından arabuluculuk kural olarak dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ile bunlara bağlı tespit ve rücu talepleri bu şartın dışında tutulmuştur. Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklarda ise önce kuruma yapılan idari başvurunun sonucu beklenir. Yanlış kapıya gidilmesi, dosyanın esasa girmeden usulden dönmesine yol açar.
Hizmet Tespitinde Delil Kurgusu
Kayıt dışı çalışmanın tespiti istendiğinde ispat yükü ağırdır ve tek bir belgeye yaslanmaz. Uygulamada tamamlayıcı unsurlar birlikte değerlendirilir:
- İşyeri sicil kaydı, aylık prim ve hizmet belgeleri, işe giriş bildirgeleri
- Puantaj, mesai çizelgesi, servis ve yemek listeleri
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış ve kaydı bulunan tanıklar
- Ücretin banka üzerinden ödendiği dönemlere ait hesap hareketleri
- 6331 kapsamında tutulan eğitim, sağlık gözetimi ve zimmet kayıtları
Arabuluculuk Görüşmesi Bir Provadır
Zorunlu görüşme, çoğu dosyada karşı tarafın savunma hattının ilk kez görüldüğü aşamadır. Bu nedenle görüşmeye hesap tablosu olmadan gitmek fırsat kaybıdır. Talep kalemleri; dönem, brüt-net ayrımı ve hesap yöntemi gösterilerek yazılı sunulduğunda hem müzakere zemini kurulur hem de anlaşmama hâlinde açılacak davanın iskeleti hazır olur. Son tutanakta anlaşılan ve anlaşılamayan kalemlerin ayrı ayrı yazılması, sonraki aşamada kapsam tartışmasını önler.
Kurum Kaydıyla İşveren Kaydı Çeliştiğinde
4857 kapsamındaki bordro ile kurum kayıtları arasında fark çıkması, tek başına sonuç doğuran bir çelişki değildir; hangi kaydın hangi belgeye dayandığı gösterilmelidir. Bordroda imza bulunması, ihtirazi kayıt konulup konulmadığına göre farklı sonuç verir. Bu nedenle bordro nüshaları, ödeme dekontları ve fiilî çalışma süresine ilişkin veriler yan yana konularak okunmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar. Çalışmanın niteliği, dönem ve kurum kayıtlarının içeriği sürecin yönünü değiştirebileceğinden, dosyanızın kendi koşullarına göre hukuki destek almanız yararlı olacaktır.