İş sözleşmesinin feshinden sonra iki ayrı hesap birlikte yürür: feshin geçerliliğine ilişkin değerlendirme ve kıdem başta olmak üzere alacak kalemlerinin hesabı. Bu ikisi birbirini etkiler; işe iade süreci ile alacak talepleri arasındaki bağ kurulmadığında hem hak kaybı hem de mükerrer talep riski doğar. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar ekseninde bu rehber, delil eksikliğinin hesabı nasıl bozduğunu ele alır.
Kıdem Hesabının Üç Değişkeni
Hesabın gövdesini üç veri oluşturur: çalışma süresi, giydirilen ücret ve fesih biçimi. Çalışma süresinde sigorta başlangıcı ile fiilî işe giriş arasındaki fark, ara verilmiş dönemler ve aynı işverene bağlı farklı işyerlerindeki çalışmalar tartışma yaratır. Ücret tarafında ise bordroya yansımayan ödemeler, yol ve yemek gibi düzenli menfaatler ile prim uygulaması hesabı doğrudan değiştirir.
Delil Eksikliğinin En Pahalı Görünümleri
- Elden yapılan ödemelerin hiçbir kayda bağlanmaması
- Fazla çalışmaya ilişkin giriş-çıkış kayıtlarının talep edilmemesi
- İstifa dilekçesinin baskı altında imzalandığı iddiasının belgesiz kalması
- Fesih bildiriminin yazılı olmaması ya da gerekçesinin belirsiz bırakılması
- İş kazası veya meslek hastalığı bulunan dosyalarda sağlık kayıtlarının derlenmemesi
Süre Zinciri: İki Takvim Aynı Anda İşler
İşe iade talebi bakımından arabuluculuk aşaması ve ardından dava için öngörülen süreler dar işler; buna karşılık kıdem ve ihbar gibi alacaklar farklı bir zamanaşımı mantığına tabidir. Bu iki takvimi tek bir tabloda izlemeyen dosyalarda, alacak talepleri hazırlanırken işe iade yolu kapanmış olabilir. Fesih bildiriminin tebliğ tarihi, her iki takvimin de başlangıç noktası olduğundan belgeyle sabitlenmelidir.
Dosya Hazırlık Adımları
- Fesih bildirimini, tarihini ve gerekçesini gösteren belgeyi ilk sıraya koyun.
- Sigorta hizmet dökümü ile işyeri kayıtlarındaki çalışma süresini karşılaştırın.
- Banka hesap hareketlerinden ücret ödeme düzenini çıkarın; bordroyla farkları işaretleyin.
- Fazla çalışma ve tatil çalışmalarına ilişkin kayıtlar için müzekkere talebi hazırlayın.
- Tanık listenizi çalışma dönemi ve birim bilgisiyle birlikte oluşturun.
- Arabuluculuk aşamasında sunacağınız hesap tablosunu belgelere dayandırın.
Son Değerlendirme
İş uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen unsur, çoğu zaman haksızlığın büyüklüğü değil hesabın belgeye dayanıp dayanmadığıdır. Buradaki bilgiler geneldir; işyeri büyüklüğü, sözleşme türü ve fesih gerekçesi tabloyu değiştirebileceğinden, fesihten sonra ilk günlerde bir hukukçuyla belge listenizi çıkarmanız önerilir.