İşçilik alacakları içinde ispat bakımından en tartışmalı kalem fazla mesaidir. 4857 sayılı Kanun kapsamındaki bu alacak, 7036 sayılı Kanunla getirilen dava şartı arabuluculuk aşamasından geçtikten sonra mahkemeye taşınır ve orada çoğu zaman iki tarafın sunduğu kayıtların gücüne göre sonuçlanır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki bildirimler ile 6331 sayılı Kanun kapsamında tutulan çalışma kayıtları da dosyaya dolaylı katkı sağlayabilir.
Fazla Çalışmayı Kim İspatlar
Kural olarak fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bunu ispatla yükümlüdür. Ancak işyerinde işverence tutulması gereken kayıtlar mevcutsa, bu kayıtların dosyaya sunulmaması işçinin iddiasını güçlendiren bir unsura dönüşebilir. Ücretin ödendiğini ispat yükü ise işverendedir; bu ayrım, dosyanın hangi tarafın delil eksikliğinden etkileneceğini belirler.
Delil Türleri ve Ağırlıkları
- Giriş çıkış turnike, kart veya elektronik erişim kayıtları
- Ücret bordroları ve bordrodaki fazla mesai tahakkuk satırları
- Banka hesabına yatan ücret ile bordro arasındaki fark
- Vardiya çizelgeleri, iş programları ve görev yazıları
- Aynı dönemde çalışmış tanıkların beyanı
Dava Öncesi Toplanacak Kayıtlar
- Çalışma dönemine ait tüm bordro ve banka hareketlerini tarih sırasıyla biriktirin.
- Bordroda fazla mesai tahakkuku varsa hangi aylarda ve kaç saat gösterildiğini çıkarın.
- İhtirazi kayıt koymadan imzaladığınız belgeleri ayrı bir başlıkta not edin.
- Çalışma düzenini gösteren yazışma ve çizelgeleri kaynağıyla birlikte saklayın.
- Tanık olabilecek kişilerin çalıştığı dönemleri, iddia ettiğiniz dönemle örtüşecek şekilde belirleyin.
Hesaplamada Gözden Kaçan Noktalar
Fazla mesai alacağı ücret niteliğinde olduğundan beş yıllık zamanaşımına tabidir; bu nedenle talep edilen dönemin başlangıcı hesabın büyüklüğünü doğrudan etkiler. Ayrıca ara dinlenme sürelerinin çalışma süresinden düşülmesi, haftalık çalışma süresinin aşıldığı hafta bazında hesap yapılması ve ödenmiş görünen tahakkukların mahsup edilmesi gerekir. Bu ayrıntılar atlandığında bilirkişi hesabı talepten belirgin biçimde uzaklaşabilir.
Yukarıdakiler genel çerçeveyi anlatır; işyerinin çalışma düzeni, sözleşme tipi ve fesih şekli sonucu değiştirebilir. Arabuluculuk aşamasına girmeden önce dosyanızı bir iş hukuku hukukçusuyla değerlendirmeniz önerilir.