Sosyal güvenlik dosyalarında hak kaybının en yaygın sebebi, hakkın esasına ilişkin bir eksiklik değil; dava öncesi zorunlu adımın atlanması ya da kısa sürelerin fark edilmemesidir. 7036 sayılı Kanunun kurduğu düzen, 4857 kapsamındaki işçilik alacakları ile 5510 kapsamındaki Kurum uyuşmazlıklarını farklı ön koşullara bağlar. İkisinin karıştırılması, dosyanın esasa girmeden reddine yol açar.
Kuruma Başvurmadan Dava Açılmaz
Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılacak davalarda, Kuruma başvuru yapılmış olması dava şartı niteliğindedir. Bu başvuru bir formalite değildir: dilekçenin konusu, talebi ve dayandığı olgular sonraki davanın çerçevesini belirler. Buna karşılık işçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. İki ayrı ön koşulun birbirinin yerine geçtiği düşünülerek atlanması, en sık rastlanan usul hatasıdır.
Bir Aylık Sürenin Devreye Girdiği Haller
İş güvencesi kapsamındaki fesihlerde, feshin bildirilmesinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir; bu süre hak düşürücü niteliktedir. Anlaşmama tutanağının düzenlenmesinden sonra dava için tanınan süre de kısa ve kesindir. Bu takvimde dikkat edilecek noktalar:
- Fesih bildiriminin ulaştığı tarihin belgeyle sabitlenmesi
- Arabuluculuk başvurusunun tarih ve büro kaydının saklanması
- Son tutanağın türünün (anlaşma / anlaşmama / taraf katılmadı) doğru okunması
- Tutanak tarihinden itibaren dava süresinin ayrıca hesaplanması
Hizmet Tespitinde Delil Kıtlığını Aşmak
Sigortasız çalışmanın tespiti dosyalarında en büyük sorun, aradan geçen yıllar nedeniyle belgenin kalmamasıdır. Bu boşluk yalnızca tanıkla doldurulmaya çalışıldığında dosya zayıflar. Toplanabilecek yan kanıtlar: işyeri sicil kayıtları, aynı dönemde çalışan sigortalıların Kurum kayıtları, vardiya ve puantaj defterleri, banka üzerinden yapılan ödeme kayıtları, işyerine giriş kartı ve kamera dökümleri, iş kazası veya sağlık başvurularına ilişkin kayıtlar. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki eğitim ve sağlık gözetimi kayıtları da fiili çalışmanın önemli göstergelerindendir.
Dosyayı Süreye Karşı Sağlamlaştırmak
Pratik bir yöntem, tüm tarihleri tek bir çizelgeye dizmektir: işe giriş, fesih bildirimi, Kuruma başvuru, Kurum cevabı, arabuluculuk başvurusu ve son tutanak. Bu çizelge hangi sürenin işlediğini görünür kılar ve iki ayrı hattın (Kurum ve işveren) birbirine karışmasını önler.
Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında çalışma dönemi, sigortalılık statüsü ve fesih türü sonucu belirler. Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; süre işlemeye başlamışken vakit kaybetmeden hukuki destek almanız gerekir.