İş ilişkisi sona erdiğinde işçinin karşılaştığı ilk sorun çoğu zaman alacağın varlığı değil, alacağı belgeleyecek kayıtların işverende kalmış olmasıdır. Bu rehber, işçilik alacaklarında en sık yaşanan delil eksikliğini ve fesihten sonra işleyen bir aylık süreyi birlikte ele alır.
Fesih Anında Elden Çıkan Belgeler
Çalışan, iş yerinden ayrıldığı anda bordroya, puantaj kayıtlarına, giriş-çıkış turnike verisine ve yazışma hesaplarına erişimini kaybeder. 4857 ve 6331 kapsamındaki kayıtların önemli kısmı işveren nezdinde tutulur. Bu nedenle ayrılmadan önce elde bulunan ne varsa çoğaltılmalıdır: imzalı iş sözleşmesi, ücret bordroları, banka hesap dökümü, izin formları, fesih bildirimi ve varsa ihtarnameler.
Bir Aylık Sürenin Devreye Girdiği Nokta
Feshin geçersizliği ileri sürülecekse, 7036 sayılı Kanun uyarınca dava şartı olan arabuluculuğa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurulması gerekir. Bu süre, kıdem veya fazla mesai gibi para alacaklarının zamanaşımı süresiyle karıştırılmamalıdır; ikisi ayrı takvimlerde işler. Uygulamada en pahalı hata, işçinin önce alacak hesabı yaptırmakla vakit geçirip işe iade yolunu süresiz bırakmasıdır.
Arabuluculuk Aşamasında Yapılan Delil Hataları
- Başvuru formunda alacak kalemlerinin tek satırda toplanması, sonraki aşamada kapsam tartışması doğurur.
- Görüşmede sözlü kabul edilen hususların tutanağa yazdırılmaması.
- Anlaşma metninde tüm alacaklardan feragat ifadesinin sonuçlarının değerlendirilmemesi.
- İşveren tarafına ait belge taleplerinin bu aşamada hiç dile getirilmemesi.
Bordro ve Ödeme Kayıtlarının Doğru Okunması
İmzalı bordroda görünen ücret ile fiilen ödenen tutar farklıysa, bu farkın banka dekontları ve düzenli havale açıklamalarıyla ortaya konması gerekir. Fazla çalışma iddiasında ise tanık beyanı tek başına yeterli görülmeyebilir; giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, servis listeleri veya kurumsal e-posta saatleri destekleyici delil olarak değer taşır. Yıllık izin alacağında ispat yükünün kural olarak işverende olduğu unutulmamalıdır.
Dosya Açılmadan Önce Kontrol Listesi
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi belgeyle sabitlendi mi?
- Bir aylık süre takvime işlendi ve son gün ayrıca not edildi mi?
- Her alacak kalemi için en az iki bağımsız delil kaynağı belirlendi mi?
- Tanıkların husumetli olup olmadığı önceden değerlendirildi mi?
- İşverende bulunan kayıtlar için talep listesi hazırlandı mı?
- SGK hizmet dökümü ile fiili çalışma dönemi karşılaştırıldı mı?
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her iş ilişkisinin kendine özgü koşulları sonucu değiştirebilir. Fesih tarihi, çalışma biçimi ve elde bulunan belgeler üzerinden bir hukukçuyla birlikte dosyaya özel değerlendirme yapılması yerinde olur.