İş kazası dosyalarında sonucu belirleyen veriler, olayın ilk gününde oluşur ve çoğu birkaç gün içinde kaybolur. Kaza yeri temizlenir, makine onarılır, kamera kaydı üzerine yazılır. Bu nedenle 5510 ve 6331 kapsamındaki bildirim yükümlülükleri ile delilin korunması aynı takvimde yürütülmelidir.
İlk Günde Kaybolan Deliller
- Kaza yerinin kaza anındaki hâlini gösteren fotoğraf ve video kayıtları.
- Güvenlik kamerası görüntüleri; sistemlerin çoğu sınırlı süreyle kayıt tutar.
- Olaya karışan makinenin bakım kayıtları ve varsa arıza geçmişi.
- Vardiya çizelgesi, o gün çalışanların listesi ve görev dağılımı.
- Kişisel koruyucu donanımın teslim tutanakları ve eğitim kayıtları.
Bildirim Yükümlülükleri ve Takvim
İş kazasının kolluğa derhal bildirilmesi ve işveren tarafından mevzuatta öngörülen kısa süre içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirilmesi gerekir; bu bildirim üç iş günü olarak düzenlenmiştir. Bildirimin yapılmaması yalnızca idari sonuç doğurmaz, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı tartışmasını da doğurur. Çalışan tarafında ise tedavi sürecine ilişkin belgelerin toplanması, sonraki maluliyet incelemesinin temelini oluşturur.
Kurum Soruşturması ile Dava Dosyasının İlişkisi
Kurumun yürüttüğü inceleme ile açılacak tazminat davası birbirinden bağımsızdır; ancak Kurum müfettiş raporu, olayın oluş biçimine dair erken ve resmi bir tespit içerdiğinden dosyada önemli yer tutar. Rapordaki tespitlere katılınmıyorsa, itiraz gerekçelerinin erken aşamada yazılı olarak ortaya konması gerekir. 4857 kapsamındaki iş ilişkisinin niteliği, alt işveren bulunup bulunmadığı ve asıl işverenin sorumluluğu da bu aşamada netleştirilmelidir.
Kusur ve Maluliyet İncelemesi
Tazminat hesabı, kusur dağılımı ile sürekli iş göremezlik oranının çarpımı üzerinden şekillenir. Bu nedenle iki inceleme de dosyanın ana eksenidir. İş güvenliği önlemlerinin alınıp alınmadığı, risk değerlendirmesinin yapılmış olup olmadığı, çalışanın eğitim alıp almadığı ve denetimin fiilen yürütülüp yürütülmediği kusur dağılımını doğrudan etkiler. Sağlık kurulu raporlarının eksiksiz toplanması, maluliyet oranının doğru belirlenmesi için gereklidir. 7036 sayılı Kanun uyarınca iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından arabuluculuk şartının kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.
Dosya Kurulurken Kontrol Listesi
- Kaza tarihi, saat ve yer bilgisi tutanakla sabitlendi mi?
- Kamera kaydının muhafazası için yazılı talep yapıldı mı?
- Tanık olabilecek çalışanların bilgileri kayda alındı mı?
- Tedavi evrakı, epikriz ve rapor süreleri eksiksiz toplandı mı?
- Alt işveren ilişkisi ve sözleşmeler incelendi mi?
- Kurum bildiriminin yapıldığı tarih teyit edildi mi?
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir ve her kazanın oluş biçimi farklı bir değerlendirme gerektirir. Delil kaybının geri döndürülmesi mümkün olmadığından, olayın hemen ardından hukuki destek alınması sürecin en belirleyici adımlarından biridir.