İş güvencesi kapsamındaki bir işçi için feshin geçersizliğini ileri sürmek, kısa ve katı bir takvimin içine sıkışır. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemeler ekseninde hazırlanan bu rehber, işe iade sürecinde merci ve süre hatalarının nasıl önleneceğini anlatıyor.
Zorunlu İlk Durak: Arabuluculuk
İşe iade talebi doğrudan mahkemeye taşınamaz; arabulucuya başvuru dava şartıdır. İşçinin, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir. Anlaşmaya varılamaması hâlinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen süre içinde dava açılmalıdır. Bu iki süreden herhangi birinin kaçırılması, feshin esasına hiç girilmeden davanın reddine yol açar.
Sürenin Başlangıcında Tartışılan Noktalar
- Fesih bildiriminin yazılı olarak ve tebliğ belgesiyle yapılmadığı hâllerde başlangıç tarihi ihtilaflı hâle gelir.
- İşçinin bildirimi tebellüğden imtina ettiği durumlarda tutanağın tanık beyanlarıyla desteklenmesi gerekir.
- Fesih tarihinden önce fiilen işten uzaklaştırma varsa, hangi tarihin esas alınacağı ayrıca değerlendirilir.
- İhbar öneli verilmişse sürenin bildirimin tebliğinden mi önelin bitiminden mi işleyeceği baştan netleştirilmelidir.
Görev ve Yetki: Hangi İş Mahkemesi?
Uyuşmazlık iş mahkemesinin görev alanındadır; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. İş hukukunda yetki sözleşmesiyle bu kuralın işçi aleyhine değiştirilemeyeceği kabul edilir; iş sözleşmesine konulan ve işçiyi uzak bir mahkemeye zorlayan yetki kayıtları bu nedenle çoğu kez sonuç doğurmaz. Ayrıca arabuluculuk aşamasında yetkiye ilişkin itirazın usulüne uygun ileri sürülmesi, sonraki aşamada tartışılabilmesinin ön koşuludur.
Delil Eksikliği: İspat Yükü Nerede?
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir; işçi ise başka bir sebeple fesih yapıldığını iddia ediyorsa bunu ortaya koymalıdır. Dosyaların zayıf kaldığı tipik noktalar: otuz veya daha fazla işçi çalıştırıldığının ve altı aylık kıdemin gösterilememesi, savunma alınmadan yapılan performans veya davranış kaynaklı fesihler, feshin son çare olduğunun somut belgeyle (norm kadro çalışması, başka birime nakil teklifi) desteklenmemesi, dijital kayıtların işverence tek taraflı üretilmiş olması.
Sonuca Hazırlık
- Bordro, SGK hizmet dökümü ve işyeri kayıtlarını dava öncesinde temin edin.
- Tanıkların hangi olguya ilişkin dinleneceğini önceden belirleyin; genel beyanlar sınırlı değer taşır.
- İşe iade kararının kesinleşmesinden sonra işverene başvuru için tanınan süreyi de takvime ekleyin; bu süre kaçırılırsa fesih geçerli hâle gelir.
Buradaki bilgiler geneldir. İşyerinin ölçeği, işçinin kıdemi ve fesih gerekçesi sonucu değiştirebileceğinden, bir aylık süre işlemeye başlamadan hukuki destek almak önem taşır.