Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyanın kaderi çoğu zaman esasa girilmeden, yani hangi mercie ve hangi süre içinde gidildiği aşamasında belirlenir. Hizmet tespiti, prim borcu, emeklilik talebinin reddi ya da işe giriş bildirgesinin geçersizliği gibi başlıklar aynı çatı altında görünse de görev, yetki ve ispat bakımından birbirinden ayrışır. Bu rehber, kısa başvuru pencerelerinde delil toplayamadan mercie gitmenin doğurduğu kaybı önlemeye odaklanır.
Uyuşmazlığın Yargı Kolu: Kurum İşlemi mi, İş Mahkemesi Davası mı?
5510 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda, kural olarak dava açılmadan önce Kuruma başvurulması aranır; zorunlu sigortalılık sürelerinin tespitine ilişkin talepler bu kuralın dışında değerlendirilir. Kurumun cevap vermemesi hâlinde talebin reddedilmiş sayılacağı an ile dava açma süresinin başlangıcı, ilgili mevzuattan somut olarak kontrol edilmelidir. Bu ilk halka atlandığında, esasında haklı olan talep dava şartı yokluğundan sonuçsuz kalır.
Yetkiyi Belirleyen Bağlantı Noktaları
İş mahkemelerinde yetki, davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer üzerinden kurulur; Kurumun taraf olduğu dosyalarda ise ilgili birimin bulunduğu yer belirleyici olabilir. Birden fazla işyerinde çalışılan hizmet tespiti dosyalarında hangi yerin esas alınacağı baştan netleştirilmezse, yetkisizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi için ayrı bir süre daha işlemeye başlar. Ayrıca arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlık türleri ile Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklar aynı kapsamda değildir; bu ayrım yapılmadan alınan son tutanak da işe yaramaz.
Kısa Başvuru Penceresinde Delil Toplama Sırası
Süre kısa olduğunda delil toplama sırası değişmelidir: önce kaybolma riski yüksek olan kayıtlar alınır.
- İşyeri sicil kayıtları, bordro ve puantaj örnekleri
- Banka hesap hareketlerindeki ücret ödemesi izleri
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış komşu işyeri tanıkları
- Kuruma yapılan başvurunun tarihini gösteren belge veya kayıt
Tanık listesi, dava dilekçesiyle birlikte sunulamayacaksa bile isim ve iletişim bilgileri baştan not edilmelidir; yıllar sonra bulunamayan tanık, en güçlü iddiayı bile taşıyamaz hâle getirir.
Delil Eksikliği Yetki İtirazıyla Birleşirse
Uygulamadaki en yıpratıcı senaryo, karşı tarafın yetki itirazında bulunması ve dosya el değiştirirken delillerin de eskimesidir. Bu ihtimale karşı dilekçede yetkiyi hangi bağlantı noktasına dayandırdığınızı açıkça yazmak, delil listesini ise yetki tartışmasından bağımsız olarak tam sunmak gerekir. Kurum kayıtlarının celbi talebi, tanık dinletme talebiyle aynı dilekçede istenmelidir; aksi hâlde her talep için ayrı bir duruşma arası kaybedilir.
Dosya Kapanmadan Önce
Bilirkişi hesap raporuna karşı yapılacak itiraz için gün sayısı sınırlıdır; rapor geldiği anda hesaplama yöntemi, esas alınan dönem ve kazanç tabanı kalem kalem karşılaştırılmalıdır.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her dosyanın kendi kayıtları sonucu değiştirebilir. Sosyal güvenlik uyuşmazlığınızda süre ve merci hesabını, belgelerinizi görebilen bir hukukçuyla birlikte yapmanız yerinde olur.