Açık rızaya dayandırılan bir veri işleme faaliyetine itiraz edilirken en kritik nokta, başvurunun hangi sırayla ve hangi mercie yapılacağıdır. 6698 sayılı KVKK, doğrudan Kurula gidilmesine değil, kademeli bir yola izin verir; bu sıra atlandığında şikayet usulden reddedilir ve değerli bir süre boşa harcanır.
Zorunlu İlk Adım: Veri Sorumlusuna Başvuru
İlgili kişinin Kurula şikayette bulunabilmesi için önce veri sorumlusuna yazılı başvurması gerekir. Veri sorumlusu, talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür. Bu başvuru bir formalite değil, dava şartına benzer bir ön koşuldur. Başvuru dilekçesinde hangi verinin, hangi işleme faaliyetinin ve hangi hukuki sebebe dayandırıldığının açıkça sorulması, sonraki aşamada Kurulun inceleme kapsamını da belirler.
Şikayet Süresi Nasıl Hesaplanır
Veri sorumlusunun cevabı yetersizse veya hiç cevap verilmezse, ilgili kişi cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün ve her halde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikayette bulunabilir. Bu iki süre birlikte işler; sadece birine odaklanmak hak kaybı doğurur. Kurul kararlarına karşı ise idari yargı yolu açıktır ve dava idare mahkemesinde görülür. Buna karşılık uğranılan zararın giderilmesi istemi, genel hükümlere göre adli yargıda ileri sürülür.
Açık Rızanın Geçerliliği Nerede Tartışılır
Açık rızanın belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle açıklanmış olması gerekir. Uygulamada en çok tartışılan durumlar şunlardır:
- Hizmetin verilmesinin rızaya bağlanması, yani rızanın hizmet şartı haline getirilmesi.
- Aydınlatma metni ile rıza metninin tek bir onay kutusunda birleştirilmesi.
- Rızanın geri alınabileceği bilgisinin verilmemesi ya da geri alma kanalının fiilen işletilmemesi.
- Aslında sözleşmenin ifası veya hukuki yükümlülük sebebine dayanabilecek bir işlemenin gereksiz yere rızaya dayandırılması.
- Elektronik ticari ileti izni ile veri işleme rızasının aynı belgede toplanması; 5651 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerle karıştırılması.
Merci Hatasının Tipik Görünümleri
- Veri sorumlusuna hiç başvurmadan doğrudan Kurula şikayet edilmesi.
- Şikayetin, aslında ihbar niteliğinde olan bir bildirimle karıştırılması.
- Kurul kararına karşı adli yargıda dava açılması ve yargı yolu caiz olmadığından reddedilmesi.
- Aynı olayda hem tazminat hem idari yaptırım isteminin tek dilekçede birleştirilmesi.
Son Söz
Kişisel veri uyuşmazlıklarında usul, esas kadar belirleyicidir; başvuru sırası doğru kurulduğunda hem süre korunur hem de karşı tarafın savunması kayıt altına alınmış olur. Veri işleme faaliyetinin yapısı her kurumda değiştiğinden, somut olayda hukuki destek alınması önerilir.