Kişisel verilerin işlenmesinde açık rızaya dayanıldığı iddia edilen dosyalarda tartışma neredeyse her zaman tek bir noktada düğümlenir: rızanın varlığı ve niteliği kimin tarafından, hangi belgeyle ortaya konacaktır. 6698 sayılı KVKK bakımından açık rıza; belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. Bu üç unsurdan biri kanıtlanamadığında, işlemenin hukuki dayanağı çöker ve idari para cezası gündeme gelir.
İspat Yükü Kimdedir
Açık rızanın alındığını ispat yükümlülüğü veri sorumlusundadır. Bu nedenle savunma, ilgili kişinin rızasının olmadığını çürütmeye değil; rızanın alındığı anı teknik olarak yeniden kurmaya odaklanmalıdır. Uygulamada en sık görülen zafiyet, rızanın sözleşmenin kurulmasının ön şartı hâline getirilmiş olmasıdır. Hizmetin alınabilmesi tek bir kutunun işaretlenmesine bağlanmışsa, özgür irade unsuru tartışmalı hâle gelir.
Rıza Dosyasının Teknik Omurgası
- Rızanın alındığı ekran veya form metninin, o tarihteki sürümüyle birlikte saklanmış olması
- Aydınlatma metni ile rıza metninin ayrı ayrı sunulduğunu gösteren kayıtlar
- Zaman damgalı log kaydı: tarih, saat, işlem kimliği, sürüm numarası
- Rızanın geri alınması talebine ilişkin başvuru ve cevap yazışmaları
- Rızaya dayanılan işleme faaliyetinin envanterde nasıl tanımlandığı
Usule Aykırı İşlem Riski Nerede Doğar
Ceza sürecinde esasa hiç girilmeden sonucu değiştirebilecek başlıklar vardır. Savunma istem yazısının tebliğ edildiği adres, tüzel kişinin güncel kayıtlı adresi veya elektronik tebligat adresi ile örtüşmüyorsa, savunma hakkının kullandırılmadığı ileri sürülebilir. Aynı şekilde ceza muhatabının doğru belirlenmesi kritiktir: fiilen veriyi işleyen ile veri sorumlusu sıfatını taşıyan kişi farklı olabilir. Grup şirketlerinde bu ayrım çoğu zaman atlanır.
Başvuru Yolu ve Süre Kontrolü
Cezaya karşı gidilecek yargı yolu ve başvuru süresi, karar metninde gösterilir; ancak bu alandaki düzenleme geçmişte değişikliğe uğradığından, tebliğ edilen metindeki bilgi yürürlükteki hükümle karşılaştırılmalıdır. Süre tebliğ tarihinden işler ve kural olarak hak düşürücü niteliktedir; bu nedenle tebliğ mazbatasının kim tarafından, hangi sıfatla teslim alındığı ilk incelenecek belgedir.
Savunmada Delil Sıralaması
Etkili bir savunma metni, önce yetki ve tebligat itirazlarını, sonra rızanın geçerliliğine ilişkin belgeleri, en sonda ise cezanın miktarına yönelik hafifletici unsurları sıralar. Verinin işlenmesinde rıza dışında bir hukuki sebebin de bulunduğu hâllerde bu alternatif dayanak mutlaka ayrıca gösterilmelidir; tek dayanağa kilitlenen savunma, o dayanak çürüdüğünde tamamen sonuçsuz kalır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Her veri işleme faaliyetinin teknik altyapısı ve belge düzeni farklı olduğundan, somut dosyanızda değerlendirme yapılmadan sonuç çıkarılmamalıdır.