6698 sayılı Kanun'da açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onaydır. Uygulamadaki uyuşmazlıkların büyük bölümü rızanın hiç alınmamasından değil, bu üç unsurdan birinin eksik olmasından doğar. Bu rehber, geçersiz rıza iddiasının Kurul önünde nasıl kurulacağına odaklanır.
Rızayı Sakatlayan Tipik Uygulamalar
- Hizmetten yararlanmanın rıza verme şartına bağlanması
- Aydınlatma metni ile rıza metninin tek bir kutucukta birleştirilmesi
- Onay kutucuğunun önceden işaretli gelmesi
- Rızanın kapsamının belirsiz ve genel ifadelerle yazılması
- Geri alma imkânının fiilen sağlanmaması veya zorlaştırılması
Bu unsurlardan hangisine dayandığınızı şikâyet dilekçesinde tek tek göstermek, incelemenin odağını belirler.
Rıza Kaydını Karşı Taraftan İstemek
Rızanın alındığını ve geçerli olduğunu gösterme yükü veri sorumlusundadır. Bu nedenle en etkili yöntem, iddiayı ispat etmeye çalışmak yerine kayıtların istenmesini talep etmektir: rızanın alındığı tarih ve saat, alındığı kanal, o tarihte yürürlükte olan metnin tam sürümü, rıza kayıtlarının tutulduğu sistemin log kayıtları ve varsa geri alma taleplerinin işlenme geçmişi. Kendi tarafınızda ise hesabınıza giriş yaptığınız tarihleri, gelen ticari elektronik iletileri ve bunların gönderim tarihlerini saklayın.
Başvuru–Şikâyet Zincirinde Tarih Disiplini
Süreç, veri sorumlusuna yazılı başvuru ile başlar. Veri sorumlusunun cevap süresi otuz gündür; ilgili kişi cevabı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir. Bu zincirde en çok gözden kaçan nokta, cevap hiç verilmese dahi ikinci sürenin işlemeye devam etmesidir.
Tebligat Gecikmesinin Yarattığı Kayıp
Cevap yazısı fiziki posta ile gönderildiğinde teslim tarihi gecikebilir, elektronik posta ile gönderildiğinde ise filtreye takılabilir. Her iki durumda da ilgili kişi süreyi geç fark eder. Bu riski azaltmak için başvuru dilekçenizde tebligata elverişli tek bir adres bildirin, gönderim ve teslim kayıtlarını saklayın, başvuru gününü ve otuzuncu günü takvime işleyin. Kurul sürecinde verilecek kararların tebliği bakımından da aynı özen gerekir; idari yargı yoluna gidilecekse süre bu tebliğe bağlıdır.
Ticari İleti ve Rıza İlişkisi
Reklam iletilerine ilişkin onay ile kişisel verinin işlenmesine ilişkin açık rıza farklı hukuki temellere dayanır. Aynı dosyada her iki iddia varsa, bunların ayrı başlıklar altında ve ayrı delillerle ileri sürülmesi, taleplerin birbirini zayıflatmasını önler.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir ve her veri işleme faaliyeti kendi teknik altyapısı içinde incelenmelidir. Somut bir ihlalle karşılaştığınızı düşünüyorsanız, süre zincirini kaçırmadan hukuki görüş almanız yararlı olacaktır.