Açık rızanın hiç alınmadığı, baskı altında alındığı ya da hizmet şartına bağlandığı hallerde ilgili kişinin önünde birden çok yol vardır. Bu yolların hangisinin önce işletileceği, 6698 sayılı Kanunun kurduğu kademeli yapı tarafından belirlenir ve sıralamayı atlamak şikâyetin usulden reddine yol açar.
Kademenin İlk Basamağı: Veri Sorumlusuna Başvuru
Kanun, Kurula şikâyetten önce veri sorumlusuna başvurulmasını arar. Bu başvuru yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle yapılır ve veri sorumlusunun en geç otuz gün içinde cevap vermesi beklenir. Cevabın yetersiz bulunması, reddedilmesi veya süresinde cevap verilmemesi halinde Kurula şikâyet yolu açılır. Şikâyet için cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz gün ve her halde başvuru tarihinden itibaren altmış günlük süre söz konusudur. Başvurunun gönderim tarihini ve içeriğini ispatlayacak kayıt tutulmaması, en sık görülen usuli kayıptır.
Açık Rızanın Geçerliliği Nasıl Tartışılır
Şikâyet dilekçesinin gücü, rızanın geçerlilik unsurları üzerinden kurulmasından gelir. Açık rızanın belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması gerekir. Buna göre dilekçede şu noktalar somutlaştırılmalıdır:
- Rıza metninin sözleşmenin zorunlu bir maddesi haline getirilip getirilmediği
- Aydınlatma yükümlülüğünün rızadan ayrı ve önce yerine getirilip getirilmediği
- Rızanın hangi işleme amaçlarını kapsadığı, amaç genişlemesi olup olmadığı
- Geri alma imkanının fiilen kullanılabilir olup olmadığı
- İşlemenin aslında rıza dışı bir hukuki sebebe dayanıp dayanmadığı
Kurul Kararına Karşı Yargı Yolu
Kurulun verdiği kararlar idari nitelikte olduğundan denetimi idari yargı düzeninde yapılır. İdari para cezalarına karşı başvurulacak merci mevzuatta değişikliğe uğradığı için, başvuru öncesinde yürürlükteki hükmün teyit edilmesi gerekir. Yanlış mercie yapılan itirazda geçen süre, çoğu zaman telafi edilemez. Ayrıca ilgili kişinin uğradığı zarara ilişkin tazminat talebi Kurul şikâyetinden bağımsızdır ve adli yargıda ileri sürülür; iki yol paralel yürütülebilir.
Şikâyet ile Doğrudan Çözüm Arasındaki Tercih
Veri sorumlusu, başvuru aşamasında verileri silmeyi veya işlemeyi durdurmayı teklif edebilir. Bu teklif kabul edilecekse, silme işleminin yedekler ve aktarım yapılan üçüncü taraflar bakımından da gerçekleştirileceğinin yazılı olarak taahhüt edilmesi önemlidir. Aksi halde uyuşmazlık kapanmış görünürken veri dolaşımda kalmaya devam eder ve süreler yeniden işletilemez.
Kapanış
Yukarıdakiler genel çerçevedir. İşlemenin dayandığı hukuki sebep ve verinin niteliği sonucu değiştirebileceğinden, başvuru metni hazırlanmadan önce dosyaya özgü profesyonel değerlendirme alınması önerilir.