Kişisel verinin açık rızaya dayandırılarak işlendiği dosyalarda ilgili kişinin en sık yaşadığı kayıp, iddianın haksız olması değil, şikayet zincirindeki bir halkanın atlanmasıdır. Bu rehber, 6698 sayılı KVKK çerçevesinde açık rıza tartışmasını Kurula şikayet yoluna taşırken süre ve usul riskini azaltmaya odaklanır.
Önce Rızanın Geçerlilik Testi
Açık rıza; belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. Uygulamada geçersizlik iddiasını güçlendiren tipik durumlar şunlardır:
- Hizmetin sunulmasının rıza verilmesi şartına bağlanması
- Tek bir kutucukla aydınlatma metni, rıza ve ticari elektronik ileti onayının birlikte alınması
- Rızanın kapsamının genel ve sınırsız biçimde kaleme alınması
- Rızanın geri alınabileceğine dair bilgilendirmenin hiç yapılmamış olması
Rıza Aranmadığı Halde Rıza Alınması Sorunu
Kanunda sayılan işleme şartlarından biri zaten mevcutken ek olarak açık rıza istenmesi, ilgili kişide yanıltıcı bir seçim algısı yaratır. Şikayet dilekçesinde bu ayrımı yapmak önemlidir: veri sorumlusunun dayandığı hukuki sebep gerçekten rıza mı, yoksa sözleşmenin ifası veya hukuki yükümlülük gibi başka bir sebep mi? Dayanağın sonradan değiştirilmesi de ayrıca kayda geçirilmelidir.
Süre Zincirini Kırmayan Sıralama
Kurula şikayet, kural olarak doğrudan başlayan bir yol değildir; önce veri sorumlusuna başvurulması gerekir. Süre riski tam da burada doğar:
- Veri sorumlusuna yazılı veya kayıtlı elektronik yolla başvurun; gönderim kanıtını saklayın.
- Cevap için kanunda öngörülen süreyi takvime işleyin; cevabın tebliğ tarihini ayrıca not edin.
- Cevap yetersizse ya da hiç verilmediyse, şikayet için işlemeye başlayan süreyi başvuru tarihinden geriye doğru kontrol edin.
- Şikayet dilekçesine başvuru ve cevap yazışmalarının tamamını ek yapın.
- Kurul kararının tebliğinden sonra izlenecek yargı yolunu, karar metninde belirtilen bilgiye göre teyit edin.
Şikayet Dosyasında Bulunması Gereken Kayıtlar
Talebi ölçülebilir hale getiren şey, ekran görüntüsü yığını değil, tarih sırasına dizilmiş kanıttır. Rıza metninin işlem anındaki hali, arayüz akışının kaydı, aydınlatma metninin sürümü ve varsa rızanın geri alınmasına ilişkin talebin gönderim belgesi birlikte sunulmalıdır. Verinin üçüncü kişilere aktarıldığı iddia ediliyorsa, aktarımın hangi kayıttan anlaşıldığı ayrıca gösterilmelidir.
Kapanış
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Rızanın alınma biçimi, veri kategorisi ve yazışma tarihleri dosyadan dosyaya değişir; bu nedenle şikayet yolunu kullanmadan önce somut belgeler üzerinden hukuki görüş alınması yerinde olur.