Açık rıza, kişisel verinin işlenmesi için verilen belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onaydır. 6698 sayılı KVKK kapsamında rızanın geçersiz olduğu ya da hiç alınmadığı hallerde veri sahibi Kurula başvurabilir. Bu rehber, geçerli rızanın koşullarını ve Kurula şikayet sürecini ele alır.
Geçerli Açık Rızanın Üç Unsuru
Bir rızanın hukuken açık rıza sayılabilmesi için belirli bir konuya özgülenmiş olması, öncesinde aydınlatma yapılmış olması ve baskı olmaksızın özgürce verilmiş olması gerekir. Bir hizmetin alınmasını rıza vermeye bağlamak (rızanın hizmet şartı haline getirilmesi) çoğu durumda özgür iradeyi ortadan kaldırır ve rızayı sakatlar. Ayrıca her işleme faaliyeti için ayrı ayrı değerlendirme yapılmalıdır.
Rıza Her Zaman Gerekli Değildir
Önemli bir yanılgı, her veri işlemenin açık rıza gerektirdiğidir. Kanunda sayılan hukuki sebepler (sözleşmenin ifası, hukuki yükümlülük, meşru menfaat gibi) varsa rıza aranmayabilir. Bu nedenle şikayet öncesinde, veri sorumlusunun işlemeyi hangi sebebe dayandırdığını sorgulamak gerekir.
Önce Veri Sorumlusuna Başvuru
KVKK sistemi kural olarak iki aşamalıdır. Kurula şikayetten önce, ilgili kişinin doğrudan veri sorumlusuna yazılı başvurması ve talebini iletmesi beklenir. Veri sorumlusunun cevap vermemesi, reddetmesi veya yetersiz yanıt vermesi halinde Kurula şikayet yolu açılır. Bu ön başvuru basamağının atlanması, şikayetin usulden değerlendirilememesine yol açabilir.
Süre Bilinci
Hem veri sorumlusunun yanıtı hem de sonrasında Kurula başvuru belirli sürelere tabidir. Başvuru ve cevap tarihlerini belgelemek, süre hesabında sonradan yaşanacak tartışmaları önler.
Çevrimiçi Ortam Boyutu
Veri bir internet sitesi üzerinden yayılıyorsa, 5651 sayılı Kanun kapsamındaki erişim engelleme yolları da paralel olarak gündeme gelebilir. Bu, KVKK şikayetinin yerine geçmez; farklı bir korumadır.
- Rızanın belirli, bilgilendirilmiş ve özgür olup olmadığını inceleyin.
- İşlemenin rıza dışı bir sebebe dayanıp dayanmadığını sorgulayın.
- Önce veri sorumlusuna yazılı başvurun, cevabı saklayın.
Bu yazı genel bilgi sunar. Veri işleme faaliyetinin niteliği ve dayanağı olaya göre değişir; somut başvuru için uzman görüşü almanız uygun olur.