Açık rıza, KVKK'nın en çok tartışılan kavramlarından biridir; çünkü hem verilmesi hem de geri alınması özgür iradeye dayanır. Uygulamadaki asıl gerilim, rıza geri alındıktan sonra verinin silinmemesi hâlinde ortaya çıkar. Bu rehber, 6698 sayılı KVKK ekseninde rızanın niteliğini ve geri alma iradesinin ispatını konu alır.
Rıza Gerçekten “Açık” mıydı?
Bir onayın açık rıza sayılabilmesi için belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanması gerekir. Bu üç unsurdan biri eksikse, rızanın geçerliliği tartışmaya açılır. Uygulamada en sık görülen sakatlıklar şunlardır:
- Hizmetten yararlanmanın onay vermeye bağlanması, yani rızanın hizmetin şartı hâline getirilmesi.
- Onay metninin sözleşme ya da aydınlatma metniyle iç içe geçirilmesi ve ayrı bir irade beyanı alınmaması.
- Ticari elektronik ileti onayı ile veri işleme onayının tek kutuya bağlanması.
- Kapsamı belirsiz, “tüm amaçlarla” ifadesine dayanan genel onaylar.
Geri Alma İradesinin Belgelenmesi
Rızanın geri alınması ileriye etkili sonuç doğurur; bu nedenle geri alma tarihinin ispatı doğrudan hukuki sonuç üretir. Talep, veri sorumlusunun bildirdiği başvuru kanalından yapılmalı ve gönderi teyidi saklanmalıdır. Uygulama içinden yapılan iptallerde ekran görüntüsü, işlem numarası ve gelen onay bildirimi birlikte muhafaza edilmelidir. Çağrı merkezi üzerinden yapılan geri alma taleplerinde görüşme kaydının saklanması ayrıca istenmelidir; aksi hâlde talebin hiç yapılmadığı savunmasıyla karşılaşılabilir.
Rıza Dışındaki İşleme Sebepleri Savunması
Veri sorumlusu, rıza geri alındıktan sonra da “verinin başka bir hukuki sebeple işlenmeye devam ettiğini” ileri sürebilir. Bu savunma her zaman geçersiz değildir; sözleşmenin ifası veya kanunî yükümlülüklerin gerektirdiği hâller söz konusu olabilir. Ancak bu durumda hangi verinin hangi sebeple, ne kadar süre tutulacağının gösterilmesi beklenir. Bu nedenle talep dilekçesinde veri kategorileri ayrıştırılmalı, saklanması zorunlu olanlarla olmayanlar birbirinden ayrılmalıdır. Aksi hâlde bütün talep tek bir genel savunmayla karşılanır.
Silme Talebinde Takip Edilecek Zincir
- Verinin hangi sistemlerde bulunduğu sorulur: üretim ortamı, yedekler, analiz sistemleri, aktarım yapılan üçüncü kişiler.
- Aktarım yapılmışsa, silme talebinin aktarılan tarafa da iletilmesi ayrıca istenir.
- İnternette yayımlanan içerik varsa, 5651 sayılı Kanun kapsamındaki yollar paralel olarak değerlendirilir.
- Cevabın ardından sonucun doğrulanması için bağımsız kontrol yapılır ve tarih kaydedilir.
Şikâyet Aşamasına Geçerken
Veri sorumlusuna başvurmadan doğrudan Kurula yapılan şikâyetler usul yönünden sonuçsuz kalabilir. Bu nedenle başvuru–cevap–şikâyet sırasının belgeyle gösterilmesi gerekir. Cevap verilmemesi de değerlendirilebilir bir sonuçtur; bu ihtimalde başvurunun ulaştığı tarihin ispatı, tüm sürecin dayanağını oluşturur.
Bu açıklamalar genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve her veri işleme faaliyetinin kendi hukuki dayanağı vardır. Talebinizin kapsamını ve izleyeceğiniz sırayı belirlerken hukuki destek almanız, sürecin sonuçsuz kalma ihtimalini azaltır.