Boşanma dosyalarında usul hataları, esasa ilişkin haklı taleplerin bile karşılıksız kalmasına yol açabilir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, boşanma sürecinin takvimini kurmayı ve anlaşmalı boşanma ile çekişmeli dava arasındaki tercihin hangi ölçütlerle yapılacağını konu alır.
Takvimi Belirleyen Üç Tarih
Boşanma dosyasında üç tarih diğerlerinden önemlidir: birlikteliğin fiilen sona erdiği tarih, dava tarihi ve kararın kesinleştiği tarih. Fiilî ayrılık tarihi bazı boşanma sebeplerinin dayanağını oluşturur. Dava tarihi, edinilmiş mallara katılma rejiminin sona erme anı bakımından belirleyicidir. Kesinleşme tarihi ise nüfus kaydı, mal rejimi tasfiyesi ve nafaka alacaklarının işleyişi bakımından sonuç doğurur. Bu üç tarih baştan yazılmazsa, sonraki her talep yanlış zemine oturur.
Anlaşmalı Yolun Gerçek Şartları
- Evliliğin belirli bir süredir devam etmiş olması ve tarafların birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi gerekir.
- Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi zorunludur.
- Protokol; velayet, kişisel ilişki, nafaka ve mal paylaşımı başlıklarının tamamını, uygulanabilir biçimde içermelidir.
- Çocuklara ilişkin düzenlemeler hâkimin onayına tabidir; taraf iradesi tek başına yeterli değildir.
Protokolde En Çok Aksayan Başlıklar
Uygulamada anlaşmalı boşanma protokollerinin zayıf noktası, ileriye dönük belirsizliklerdir. Kişisel ilişki günlerinin genel ifadelerle yazılması, nafakanın hangi ölçüte göre artacağının belirlenmemesi, taşınmaz devrinin takvime bağlanmaması ve ziynet eşyasına ilişkin hiçbir kaydın bulunmaması sık görülür. Protokolde yer almayan konu, boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir dava konusu olarak geri döner; bu da anlaşmalı yolun sağladığı hız avantajını ortadan kaldırır.
Çekişmeli Davaya Geçilmesi Gereken Haller
- Taraflar arasında ciddi bir bilgi asimetrisi varsa; özellikle malvarlığı bilinmiyorsa.
- Şiddet, tehdit veya baskı iddiası varsa; irade serbestliği tartışmalıdır.
- Çocuğun üstün yararı bakımından taraf iradesiyle varılan çözüm yetersizse.
- Karşı taraf protokolde verdiği sözleri dava öncesinde dahi yerine getirmiyorsa.
Delil Planını Erken Kurmak
Çekişmeli yolda delil, dilekçeler aşamasının disiplinine tabidir. Tanık listesi, banka kayıtları, tapu ve araç kayıtları ile mesaj içeriklerinin hangi iddiayı desteklediği tek tek eşleştirilmelidir. Hukuka aykırı yolla elde edilen kayıtların dosyaya sunulması, dosyayı güçlendirmek yerine ayrı bir hukuki sorumluluk doğurabilir; bu nedenle delilin elde ediliş biçimi ispat değerinden önce sorgulanmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Boşanma dosyalarında sonucu belirleyen unsurlar aileye özgü olduğundan, protokol imzalamadan veya dava dilekçesi vermeden önce dosyanızın ayrıntılı biçimde değerlendirilmesinde yarar vardır.