Boşanma davalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman iddianın ağırlığı değil, o iddianın hangi delille ve hangi aşamada ortaya konduğudur. Usul kurallarının öngördüğü sıra kaçırıldığında, elde bulunan güçlü bir belge dosyaya hiç giremeyebilir. Bu rehber, TMK, HMK ve 4787 ekseninde delil sunma takvimini ve anlaşmalı yol ile çekişmeli yol arasındaki tercihi ele alıyor.
Dilekçeler Aşaması Kapanmadan Yapılacaklar
Yargılamada dilekçelerin karşılıklı olarak verilmesiyle tamamlanan bir aşama vardır ve iddia ile savunmanın genişletilmesi bu aşamadan sonra kural olarak mümkün değildir. Bu nedenle boşanma sebebi olarak dayanılan olaylar, tarihleriyle birlikte baştan yazılmalıdır. Sonradan hatırlanan olayların dosyaya sokulması, karşı tarafın muvafakati olmadıkça güçleşir.
Ön inceleme aşamasında mahkeme, tarafların bildirdiği delilleri sunmaları için kesin süre verir. Bu süre içinde sunulmayan veya nereden getirtileceği açıklanmayan deliller bakımından hak kaybı doğar. Delil listesinde her delilin hangi vakıayı ispat için gösterildiği ayrı ayrı belirtilmelidir.
Hangi Delil Nasıl Toplanır
- Tanık: adı, adresi ve hangi olaya tanıklık edeceği bildirilir; kulaktan duyma anlatımların değeri sınırlıdır.
- Mesaj ve yazışmalar: cihaz üzerinde bütünlüğü bozulmadan, tarih görünecek biçimde sunulur.
- Banka ve tapu kayıtları: mal rejiminin tasfiyesi bakımından ayrıca önem taşır.
- Sağlık kayıtları: şiddet iddiasında rapor tarihleri belirleyicidir.
- Kamera kayıtları: kayıt sürelerinin kısalığı nedeniyle en erken aşamada talep edilmelidir.
Hukuka Aykırı Delil Riski
Eşin bilgisi dışında telefonuna erişilerek elde edilen kayıtlar, gizlice yerleştirilen dinleme cihazlarından alınan sesler veya izinsiz girilen hesaplardan çıkarılan yazışmalar, dosyaya sunulduğunda beklenen sonucu vermeyebilir. Daha ötesi, bu tür bir delil elde etme biçimi ayrı bir hukuki sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle delilin içeriği kadar elde ediliş yöntemi de önceden değerlendirilmelidir.
Buna karşılık, ortak yaşam alanında açıkça bulunan belgeler ile tarafın kendi hesabındaki yazışmalar farklı değerlendirilir. Tereddüt hâlinde delilin sunulmasından önce hukuki görüş alınması, dosyanın tamamını zayıflatan bir adımın önüne geçer.
Anlaşmalı Yola Geçiş Kararı
- Evlilik süresi ve tarafların anlaşma iradesi birlikte değerlendirilir.
- Protokolde velayet, kişisel ilişki, nafaka kalemleri ve mal paylaşımı eksiksiz düzenlenir.
- Protokolde yer almayan talepler için sonradan dava açmanın koşulları öngörülür.
- Çocuğa ilişkin düzenlemelerin hakim tarafından uygun bulunması gerektiği unutulmaz.
- Anlaşma sağlanamazsa dosyanın çekişmeli olarak devam edeceği ve delil takviminin işlemeye devam ettiği hatırda tutulur.
Anlaşmalı yol daha kısa sürer, ancak imzalanan protokol yıllarca sonuç doğurur; bu nedenle aceleyle kurulan metinler sonradan yeni uyuşmazlıkların kaynağı olur. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Aile hukuku dosyalarında her ailenin koşulları farklı olduğundan, protokol imzalanmadan ve delil listesi verilmeden önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.