Boşanma dosyalarında tarafların en çok zorlandığı nokta, hangi yolun seçileceğine karar vermektir. Anlaşmalı yol kısa sürede sonuçlanır ancak protokolün eksik kaleme alınması, boşanma kesinleştikten sonra yıllarca sürecek yeni davalar doğurur. Çekişmeli yol ise talepleri tam olarak tartışma imkânı verir, buna karşılık zaman ve delil yükü getirir. TMK, HMK ve 4787 çerçevesinde bu tercihin nasıl yapılacağını aşağıda ele alıyoruz.
Protokolün Boş Bırakılmaması Gereken Başlıkları
- Velayet, kişisel ilişki günleri ve tatil dönemlerinin somut biçimde belirlenmesi
- İştirak ve yoksulluk nafakasının miktarı ile artış yönteminin yazılması
- Maddi ve manevi tazminat taleplerinden feragat edilip edilmediğinin açıkça belirtilmesi
- Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin hesabın ayrı bir başlıkta kapatılması
- Taşınmaz ve araç devirlerinin hangi sürede yapılacağının belirlenmesi
Bu başlıklardan biri boş bırakıldığında, protokol ilerideki bir uyuşmazlıkta o konuda hiçbir düzenleme yapılmadığı biçiminde yorumlanabilir. Özellikle mal rejimi tasfiyesi yalnızca genel bir ifadeyle kapatıldığında, sonradan açılan katılma alacağı davalarıyla karşılaşmak olağandır.
Duruşma Takvimi ve Beyanın Bizzat Alınması
Anlaşmalı yolda hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir. Bu nedenle takvim kurulurken duruşma tarihinde her iki tarafın da hazır bulunabilmesi esas alınmalıdır. Yurt dışında yaşayan bir taraf varsa, katılımın nasıl sağlanacağı dilekçe aşamasında planlanmalı; aksi halde dosya yalnızca bu sebeple ertelenir.
Arabuluculuk Kapsamının Doğru Anlaşılması
Aile hukukunun tüm uyuşmazlıkları aynı usule tabi değildir. Nafaka alacağına ilişkin bazı talepler bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması aranırken, boşanma ve ayrılık davaları bu kapsamda değildir. Talebin niteliği doğru belirlenmediğinde dosya usulden reddedilebilir; bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce her talep kaleminin hangi usule tabi olduğu tek tek kontrol edilmelidir.
Anlaşmadan Çekişmeliye Geçiş İhtimaline Hazırlık
Anlaşmalı yol tercih edilse bile, duruşmada bir tarafın beyanından dönmesi ihtimali gerçektir. Bu ihtimale karşı delil hazırlığının tümüyle bir kenara bırakılmaması, dosyanın çekişmeli olarak devam etmesi halinde ciddi bir avantaj sağlar. Tanık listesinin ve belge örneklerinin hazır tutulması, sürecin yeniden başa dönmesini önler.
Burada anlatılanlar genel bilgilendirmedir; çocukların durumu, malvarlığının yapısı ve tarafların uzlaşma iradesi tabloyu tümüyle değiştirebilir. Protokol imzalanmadan önce metnin bir hukukçu tarafından kalem kalem gözden geçirilmesi, sonradan doğacak davaların önüne geçer.