Evlilik birliğinin sona ermesinde asıl tartışma çoğu zaman boşanmanın kendisinde değil, malvarlığının nasıl paylaşılacağındadır. Bu rehber, mal rejimi tasfiyesinde protokol hazırlığını, süre ve usul planını ve anlaşmalı yolla çözüm ile çekişmeli dava arasındaki tercihi TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde ele alır.
Tasfiye Talebi Boşanma Kararına Bağlıdır
Mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasından ayrı bir taleptir ve kural olarak boşanma hükmü kesinleşmeden karara bağlanmaz. Bu nedenle iki dosyanın takvimi birlikte tutulmalıdır: boşanmanın kesinleşme tarihi, tasfiye talebinin zamanaşımı hesabında başlangıç noktası olduğu gibi, protokolde kararlaştırılan edimlerin muaccel olacağı anı da belirler.
Protokolün Gövdesi: Kalem Kalem Malvarlığı
Uygulamada protokollerin en sık aksadığı nokta, malvarlığının toplu ifadelerle yazılmasıdır. Sağlıklı bir metin her kalemi ayrı ayrı gösterir:
- Taşınmazlar bakımından ada-parsel bilgisi, edinme tarihi ve tapu maliki
- Araç, banka hesabı, katılım payı ve yatırım araçlarının edinim tarihleriyle listesi
- Edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımını gösteren belgeler
- Konut kredisi ve benzeri borçların hangi tarafça üstlenileceği
- Devir işlemlerinin hangi sürede ve hangi masraf paylaşımıyla yapılacağı
Anlaşmalı Çözümün Güçlü ve Zayıf Yönleri
Protokolle çözüm, süreci kısaltması ve tarafların ilişkisini daha az yıpratması bakımından tercih edilir. Buna karşılık, malvarlığının gerçek kapsamı bilinmeden imzalanan bir metin sonradan telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Karşı tarafta bilinmeyen hesap, şirket payı veya sonradan ortaya çıkan taşınmaz ihtimali varsa, imza öncesinde araştırma yapılması protokolün kendisinden daha önemlidir. Çekişmeli dava ise araştırma imkânı sunar; bunun karşılığında süre, masraf ve bilirkişi incelemesi yükü getirir.
Değer Tespiti ve Katılma Alacağının Hesabı
Katılma alacağı hesaplanırken malın edinme tarihindeki durumu ile tasfiye anındaki değeri birlikte gözetilir. Kişisel maldan yapılan katkı, kredi ödemelerinin hangi kaynaktan karşılandığı ve varsa denkleştirme talepleri ayrı ayrı ortaya konulmalıdır. Bu kalemler için banka dekontları, kredi ödeme planları ve tapu kayıtları en güçlü dayanaklardır.
Protokol İmzalanmadan Önceki Son Kontroller
Metinde çocuklara ilişkin düzenlemeler varsa bunların mal paylaşımına ilişkin edimlerle koşullandırılmamış olması, feragat ifadelerinin kapsamının açıkça yazılması ve ileride talep edilebilecek kalemler bakımından saklı tutulan hakların net belirtilmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Aile dosyalarında malvarlığının yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, protokol taslağının imzadan önce aile hukuku alanında çalışan bir hukukçu tarafından incelenmesi yararlı olur.