Boşanma dosyalarında iki soru neredeyse her zaman aynı anda sorulur: ne kadar sürer ve anlaşarak bitirmek mümkün müdür. Bu iki soru birbirinden bağımsız değildir; seçilen yol, sürenin uzunluğunu da ispat yükünü de değiştirir. TMK, HMK ve 4787 çerçevesinde aşağıda süre planı ile uzlaşma ve dava kararı birlikte ele alınmıştır.
Özel Sebeplerde Kaçırılmaması Gereken Süreler
Boşanma sebeplerinin bir kısmı süreye bağlıdır. Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış gibi özel sebeplere dayanan davalarda, sebebin öğrenilmesinden itibaren işleyen ve her hâlde olayın üzerinden geçen süreyle sınırlanan hak düşürücü süreler vardır. Bu süre geçtikten sonra aynı olay tek başına boşanma sebebi yapılamaz; ancak evlilik birliğinin temelinden sarsılması iddiası bakımından olayın ortamı olarak anlatılabilir. Ayrıca affeden tarafın dava hakkını kaybettiği kuralı, yazışmalarda yer alan barışma ifadelerini önemli hâle getirir.
Anlaşmalı Yolun Ön Koşulları
Anlaşmalı boşanmanın kabul edilebilmesi için evliliğin kanunda aranan asgari süre kadar sürmüş olması, tarafların birlikte başvurması veya birinin davayı kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmesi gerekir. Protokoldeki mali ve çocuğa ilişkin düzenlemeler hâkim tarafından uygun bulunmazsa dosya kendiliğinden çekişmeliye dönmez; taraflara değişiklik yapma imkânı tanınır ve bu da takvimi uzatır.
Protokolde Boş Bırakılmaması Gerekenler
- Velayet, kişisel ilişki günleri ve tatil dönemlerinin somut takvimle yazılması
- İştirak nafakasının tutarı, ödeme günü ve artış ölçütünün belirlenmesi
- Yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat taleplerinden feragat edilip edilmediğinin açıkça yazılması
- Ev eşyası, taşınmaz ve banka hesapları bakımından paylaşımın gösterilmesi
- Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin taleplerin saklı tutulup tutulmadığı
- Ortak borçların hangi tarafça üstlenildiği
Çekişmeliye Dönme İhtimaline Hazırlık
Anlaşma masasına oturulsa bile delil hazırlığı askıya alınmamalıdır. Tanık listesi, mesaj ve görüşme kayıtları, sağlık raporları ve ekonomik duruma ilişkin belgeler önceden derlenmelidir. Anlaşma bozulduğunda dosyayı sıfırdan kurmak hem zaman hem de ispat açısından geriye düşürür. Çocuğun üstün yararına ilişkin değerlendirmede uzman raporlarının belirleyici olabileceği de planlamaya dâhil edilmelidir.
Aile hukukunda sonuç, dosyanın kâğıt üzerindeki gücü kadar tarafların gerçek beklentisine de bağlıdır. Buradaki bilgiler geneldir; protokol imzalamadan önce metnin bir avukat tarafından okunması ileride açılacak yeni davaların önüne geçebilir.