Boşanma davalarında tarafların elindeki bilgi genellikle boldur; sorun bu bilginin doğru zamanda, doğru biçimde ve hukuka uygun yolla dosyaya girip girmediğidir. HMK, delil sunmayı belirli aşamalara bağlamıştır ve bu aşamalar kaçırıldığında en güçlü delil bile değerlendirme dışı kalabilir. Usule aykırı bir delil sunumu, sadece etkisiz kalmakla kalmaz, sunan taraf aleyhine sonuçlar da doğurabilir. Aşağıda TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bir takvim disiplini önerilmektedir.
Dilekçeler Aşaması: Delil Listesi Burada Şekillenir
Dava dilekçesi ve cevap dilekçelerinde vakıalar ile bu vakıaları destekleyen deliller arasındaki bağın kurulması gerekir. Hangi olayın hangi belgeyle veya tanıkla ispatlanacağı gösterilmediğinde, dosya ilerledikçe delil sunma imkânı daralır. Bu nedenle daha ilk aşamada, iddia edilen her vakıanın karşısına bir delil yazan bir tablo hazırlanmalıdır. Boş bırakılan satırlar, aslında ispat açığının haritasıdır.
Ön İnceleme Duruşması Öncesi Kontrol Listesi
- Tanık listesi: tanığın hangi vakıaya ilişkin dinleneceği açıkça yazılmalı.
- Belge asılları ve tercüme gereken evrakın hazırlığı.
- Müzekkere ile getirtilmesi istenen kayıtların (banka, tapu, kurum yazıları) listesi.
- Ekonomik ve sosyal durum araştırması bakımından sunulacak gelir belgeleri.
- Çocukla ilgili taleplerde okul, sağlık ve bakım düzenine ilişkin kayıtlar.
Hukuka Uygunluk Sınavı: Her Kayıt Delil Olmaz
Aile hukuku uyuşmazlıklarında en tartışmalı başlık, delilin elde ediliş biçimidir. Eşin bilgisi dışında kaydedilen görüşmeler, izinsiz erişilen e-posta veya mesaj içerikleri ile üçüncü kişilerin özel yaşamına giren kayıtlar hem delil değeri hem de ayrı bir hukuki sorumluluk doğurma ihtimali bakımından değerlendirilmelidir. Bir delili sunmadan önce sorulacak soru şudur: bu kaydı hangi hakla ve hangi yolla elde ettim? Cevap net değilse, o delil dosyaya konulmadan önce ayrıca ele alınmalıdır.
Tanık Anlatımlarını Güçlendiren Hazırlık
- Tanığın olayla ilgisi ve bilgi kaynağı önceden netleştirilir; duyuma dayalı beyanın sınırlı değeri hatırda tutulur.
- Her tanık için hangi dönemi ve hangi olayı anlatacağı belirlenir; aynı olay için gereksiz yığılma yapılmaz.
- Tanık beyanı ile belge delili arasındaki çelişki önceden tespit edilerek giderilir.
- Tanığın duruşma gününe usulüne uygun davet edilmesi takip edilir.
Sık Yapılan Usul Hataları
Delil listesinin süresinde verilmemesi, tanıkların yalnızca isim olarak bildirilip hangi vakıa için dinleneceğinin yazılmaması, kesin süre verilen işlemlerin takvime işlenmemesi ve bilirkişi ya da uzman raporuna itiraz süresinin kaçırılması en sık görülen hatalardır. Ayrıca boşanmanın fer'i sonuçlarına ilişkin taleplerin miktar olarak belirsiz bırakılması, sonradan ıslah gerektiren bir tabloya yol açar.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir ve her dosyanın delil yapısı farklıdır. Özellikle delilin hukuka uygunluğu tartışmalıysa, dosyaya sunmadan önce bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız uygun olacaktır.