Anlaşmalı boşanmada tarafların uzlaşmış olması tek başına yeterli değildir. TMK ve HMK çerçevesinde hâkim, protokolü çocukların menfaati ve tarafların özgür iradesi yönünden denetler; 4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemeleri bu denetimi yaparken protokoldeki belirsizlikleri kendiliğinden gideremez. Bu nedenle protokol, imzalanmadan önce bir usul metni gibi okunmalıdır.
Protokolün onaylanmasını zorlaştıran belirsizlikler
- Nafaka miktarının yazılıp ödeme zamanının, artış ölçütünün ve ödeme kanalının belirtilmemesi.
- Kişisel ilişki düzeninin tatil, bayram ve okul dönemleri bakımından ayrılmaması.
- Mal paylaşımının protokolde geçiştirilip ayrı dava konusu olup olmadığının açıklanmaması.
- Tarafların birbirine karşı gelecekteki taleplerinden feragat edip etmediğinin muğlak bırakılması.
- Yurt dışında yaşayan taraf bakımından tebligat adresinin gösterilmemesi.
Anlaşmalı yoldan çekişmeli yola geçiş anı
Anlaşmalı boşanmanın kabul edilebilmesi için evliliğin kanunda öngörülen asgari süreyi doldurmuş olması ve tarafların duruşmada bizzat iradelerini açıklaması gerekir. Duruşmada taraflardan biri protokolden döndüğünde dosya çekişmeli hâle gelir. Bu ihtimale karşı, delillerin baştan hazır tutulması gerekir; çünkü çekişmeli aşamada delil bildirme için verilen süreler kısadır ve kaçırıldığında telafisi güçtür.
Takvimi kuran üç tarih
- Dava tarihi: tedbir nafakası ve geçici düzenlemeler bakımından başlangıç noktasıdır.
- Duruşma tarihi: tarafların hazır bulunma zorunluluğu ve protokolün onayı bu tarihe bağlıdır.
- Kararın tebliğ tarihi: kanun yoluna başvuru süresi buradan işlemeye başlar; kesinleşme ve nüfusa tescil de bu tarihe bağlıdır.
Kesinleşmeden sonuç doğmayan hükümler
Boşanmanın kişisel duruma ilişkin sonuçları kararın kesinleşmesine bağlıdır. Buna karşılık nafaka gibi bazı kalemler bakımından uygulama farklılık gösterebilir. Taraflar bu ayrımı bilmediğinde, kesinleşmemiş bir karara dayanarak yapılan işlemler sonradan geçersiz kalabilir veya icra takibi itirazla karşılaşır.
Protokol sonrası değişen koşullar
Çocuğun yaşı, tarafların geliri veya yerleşim yeri değiştiğinde protokol kendiliğinden güncellenmez. Bu nedenle metne, koşulların değişmesi hâlinde izlenecek yolun yazılması ve uyarlama talebinin ayrı bir dava konusu olabileceğinin bilinmesi gerekir.
Yukarıdaki başlıklar genel bilgilendirme amaçlıdır. Aile dosyalarında çocuğun üstün yararı ve tarafların özel durumu belirleyici olduğundan, protokolü imzalamadan önce bireysel hukuki değerlendirme alınması önerilir.