Anlaşmalı boşanmada tarafların iradesi kadar, o iradenin protokole nasıl yazıldığı da belirleyicidir. TMK ve HMK çerçevesinde hâkim protokolü onayladığında, metin artık taraflar arasında bağlayıcı hale gelir. Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, protokolün taraflar için açık ama üçüncü bir okuyucu için belirsiz yazılmış olmasıdır; bu belirsizlik sonradan ispat sorununa dönüşür.
Protokolde Belirsiz Kalan Kalemler
"Ev eşyaları paylaşılmıştır", "nafaka makul oranda artırılır", "çocukla uygun zamanlarda görüşülür" türü ifadeler, ihtilaf çıktığında hiçbir tarafın lehine ispat üretmez. Belirsiz kalan kalemler genellikle şunlardır: ziynet eşyasının kimde kaldığı, taşınır ve taşınmazların devir takvimi, nafakanın artış ölçütü, kişisel ilişkinin gün ve saatleri, eğitim ve sağlık giderlerinin kim tarafından karşılanacağı.
Protokolü İspat Edilebilir Yazmanın Ölçütü
- Her edim için kim, ne zaman, hangi yolla sorularının cevabı metinde bulunmalıdır.
- Para borçları banka kanalı üzerinden ödenecek şekilde kurgulanmalı, elden ödeme kaydı bırakmadığı için tercih edilmemelidir.
- Devri gereken mallar cins, adet ve tanımlayıcı bilgileriyle listelenmelidir.
- Çocukla kişisel ilişki, okul dönemi ve tatil dönemi için ayrı ayrı düzenlenmelidir.
- Metinde geçen her kalemin dayanağı olan belge, protokol ekine numaralandırılarak eklenmelidir.
Anlaşmalı Boşanma Çekişmeliye Dönerse
Duruşmada taraflardan biri beyanından döndüğünde dosya çekişmeli boşanmaya evrilir ve bu kez kusur iddialarının ispatı gündeme gelir. Bu ihtimal karşısında, protokol görüşmeleri sırasında tarafın kabul niteliğindeki beyanlarına dayanmak her zaman mümkün olmayabilir; uzlaşma amaçlı görüşmelerin delil değeri tartışmalıdır. Bu nedenle kusura ilişkin delil hazırlığı, protokol süreci olumlu ilerlese bile bir kenarda tutulmalıdır.
Aile Mahkemesi Uygulamasında Dikkat Edilenler
Aile mahkemelerinin kuruluş ve görevini düzenleyen 4787 sayılı Kanun çerçevesinde çalışan mahkeme, çocuğun üstün yararını protokole rağmen resen denetler. Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi çocuğun yararına aykırı görülürse, tarafların anlaşması tek başına yeterli olmaz. Uzman görüşü alınması gündeme geldiğinde, ailenin fiili yaşam düzenini gösteren somut bilgiler önem kazanır.
Onaydan Sonraki Aşama
Kararın kesinleşmesinden sonra protokoldeki edimler yerine getirilmezse, alacak kalemleri için ilamlı takip yolu açıktır. Ancak takibin sağlıklı yürüyebilmesi, metindeki edimin miktar ve vade yönünden belirli olmasına bağlıdır. Belirsiz yazılmış bir kalem, icra aşamasında ayrı bir yargılamayı gerektirebilir.
Bu metin genel bilgi amacıyla hazırlanmıştır; aile hukuku uyuşmazlıklarında sonuç, tarafların kişisel ve ekonomik koşullarına göre değişir. Protokol imzalanmadan önce metnin bir avukat tarafından gözden geçirilmesi önerilir.