Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararların çoğu hukuken doğru, uygulamada ise işletilemez niteliktedir. Sorun genellikle hakkın varlığında değil, ihlalin ispatındadır. TMK çocuğun üstün yararını esas alır; HMK usulü içinde bu yararın somut verilerle gösterilmesi gerekir; 4787 sayılı Kanun kapsamında kurulan aile mahkemeleri ise uzman görüşünden yararlanarak karar verir. Bu rehber, protokolü bir metin olmaktan çıkarıp uygulanabilir bir düzene dönüştürmeye odaklanır.
Belirsiz Protokol Neden İşlemez
Kişisel ilişki düzenlemesinde uygun zamanlarda görüşme gibi ifadeler, her ihlalde yeniden tartışma doğurur. Uygulanabilir bir protokolde gün, saat, teslim ve iade yeri, ulaşımın kim tarafından sağlanacağı, tatil ve özel gün düzeni, çocuğun yaşına göre uygulanacak kademeli geçiş ve iletişim kanalı ayrı ayrı yazılır. Belirsiz bırakılan her başlık, ileride ispat edilemeyen bir ihlal olarak geri döner.
İhlalin Belgelenme Biçimi
- Teslim saatinde bulunulduğunu gösteren, tarih ve konum içeren kayıtlar
- Görüşme öncesi yapılan yazılı bildirim ve buna verilen yanıt
- Teslim yeri olarak belirlenen kurum veya birimden alınan tutanak
- Tekrar eden ihlallerin tarih listesi halinde tutulması
- Çocuğun okul ve sağlık takvimiyle çakışma iddialarına ilişkin resmi kayıtlar
Uygulama Aşamasında İzlenecek Yol
- Kararın veya protokolün infaza elverişli olup olmadığı kontrol edilir.
- Belirsiz kalan başlıklar için değişiklik talebi gündeme alınır.
- Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların icrası, bu iş için görevlendirilen adli destek ve mağdur hizmetleri birimleri aracılığıyla yürütülür.
- İhlaller tarih ve biçim belirtilerek düzenli olarak kayda geçirilir.
- Süreklilik kazanan ihlallerde velayet veya kişisel ilişki düzeninin değiştirilmesi talebi değerlendirilir.
Uzman Raporunun Rolü
Aile mahkemelerinde çocuğun görüşünün alınması ve uzman incelemesi, tarafların karşılıklı iddialarından daha belirleyici olabilir. Bu nedenle dosyaya sunulan bilgilerin çocuk üzerinden değil, düzenin işleyişi üzerinden anlatılması önemlidir. Karşı tarafı yıpratmayı hedefleyen anlatımlar, çoğu kez talebi güçlendirmek yerine zayıflatır.
Değişiklik Talebinin Zamanlaması
Çocuğun yaşı, okul düzeni veya tarafların yerleşim yeri değiştiğinde mevcut düzen fiilen uygulanamaz hale gelebilir. Bu durumda ihlal listesi biriktirmek yerine, değişen koşulları gösteren belgelerle düzenin güncellenmesini talep etmek daha hızlı sonuç verir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; çocuğun yaşı ve ailenin koşulları uygulanacak düzeni doğrudan etkilediğinden, talebinizi somut olaya göre kurgulamak için hukuki destek almanız yerinde olacaktır.