Anlaşmalı boşanmada tarafların uzlaşmış olması tek başına yeterli değildir; TMK ve HMK çerçevesinde hakim, protokolü hem şeklen hem içerik bakımından denetler. Aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun kapsamındaki yargılamada, uygulanabilir olmayan ya da çocuğun yararını gözetmeyen bir protokol maddesi, dosyanın kabulünü geciktirir. Bu rehber protokolün hangi noktalarda tıkandığına ve bunun nasıl önleneceğine odaklanır.
Protokolde Boş Bırakılamayacak Başlıklar
- Tarafların boşanma iradesi ve karşılıklı feragat beyanları
- Velayetin kimde olacağı ve kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri düzeyinde tarifi
- Çocuk için iştirak nafakası ile eş için yoksulluk nafakası talebinin varlığı ya da açık feragati
- Maddi ve manevi tazminat taleplerine ilişkin net irade
- Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinin bu dosyada mı yoksa ayrı dosyada mı çözüleceği
Uygulanamayan Madde Nasıl Doğar
Protokolde en sık görülen kusur, ölçülemeyen ifadelerdir. Uygun zamanlarda görüşme, makul bir katkı ya da tarafların anlaşacağı şekilde gibi kalıplar, ihtilaf çıktığında icra edilebilir bir içerik taşımaz. Aynı şekilde bir taşınmazın devri kararlaştırılmışken devrin ne zaman ve hangi masraf paylaşımıyla yapılacağının yazılmaması, boşanma kesinleştikten sonra yeni bir dava doğurur. Nafakanın hangi tarihten itibaren ve nasıl artırılacağı belirtilmediğinde de aynı sonuç ortaya çıkar.
Çocuğa İlişkin Düzenlemelerde Hakim Denetimi
Velayet ve kişisel ilişki, tarafların serbestçe pazarlık edebileceği bir alan değildir. Hakim çocuğun yararını resen gözetir; bu nedenle çocuğun okul düzenini, yaşını ve tarafların oturduğu yerler arasındaki mesafeyi karşılamayan bir takvim değiştirilebilir. Protokol yazılırken yarıyıl ve yaz tatili, dini bayramlar ve doğum günü gibi özel günlerin ayrıca düzenlenmesi, sonraki yıllarda tekrarlayan uyuşmazlıkları azaltır.
Duruşma Günü ve Sonrasında Yapılacaklar
- Tarafların duruşmada bizzat hazır bulunması gerekir; bu, vekaletle aşılabilecek bir eksiklik değildir.
- Protokolün her sayfası imzalanır ve duruşmada beyanla teyit edilir.
- Kararın kesinleşmesi beklenmeden nüfusa tescil ve devir işlemleri yapılamaz.
- Kesinleşme şerhli karar alındıktan sonra nafaka, tapu ve banka işlemleri için ayrı bir uygulama takvimi kurulur.
Anlaşma Bozulursa Yol
Duruşma öncesinde taraflardan biri iradesinden dönerse dosya çekişmeli boşanmaya evrilir. Bu ihtimal için protokol hazırlanırken yapılan kabullerin, çekişmeli aşamada aleyhe delil olarak nasıl kullanılabileceği önceden düşünülmelidir. Özellikle kusura ilişkin geniş kabuller içeren metinler bu riski büyütür.
Bu içerik genel çerçeve sunar; malvarlığının büyüklüğü, çocuk sayısı ve tarafların yerleşim yeri protokolün kurgusunu değiştirir. Metni imzalamadan önce bir aile hukuku avukatına okutmak, sonradan açılacak ikinci bir davanın önüne geçebilir.