Aile mahkemesinden alınan kişisel ilişki kararının kâğıt üzerinde var olması yetmez; uygulanabilir olması gerekir. TMK ilişkinin esasını, HMK yargılama usulünü, 4787 sayılı Kanun ise aile mahkemelerinin görev alanını belirler. Uygulamada en çok tartışma yaratan dosyalar, hakkın varlığının değil hükmün nasıl yazıldığının sorun olduğu dosyalardır.
Uygulanamayan kararın ortak özellikleri
Hüküm fıkrası belirsiz kaldığında, taraflar arasındaki her görüşme yeniden pazarlığa dönüşür. Sık görülen belirsizlikler şunlardır: teslim ve iade saatinin yazılmaması, teslim yerinin gösterilmemesi, resmî tatil ve okul tatili düzeninin karara bağlanmaması, çocuk sayısı birden fazlaysa ayrı ayrı düzenleme yapılmaması ve tarafların farklı şehirlerde olması hâlinde ulaşım sorumluluğunun belirtilmemesi.
Hüküm fıkrasında bulunması gereken unsurlar
- Gün, başlangıç ve bitiş saati ile bunların hangi takvime göre hesaplanacağı.
- Teslim ve iade yeri; gerekiyorsa refakat edecek kişi.
- Yarıyıl, yaz tatili ve dinî bayram düzeninin ayrı ayrı gösterilmesi.
- Çocuğun yaşı ve okul düzeniyle uyumlu bir zamanlama.
- Uzaktan iletişim kurulacaksa bunun sıklığı ve biçimi.
Uygulama aşamasında değişen yapı
Çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi, klasik icra takibi mantığından ayrılarak çocuğun üstün yararını gözeten ayrı bir usule bağlanmıştır; işlemler bu amaçla görevlendirilen adli destek birimleri eliyle yürütülür. Bu değişiklik, sürecin cebri icra görüntüsünden uzaklaştırılmasını amaçlar. Talebin hangi birime, hangi belgelerle ve hangi kapsamda yapılacağı yürürlükteki düzenlemeye göre kontrol edilmelidir.
Koşullar değiştiğinde ne yapılır?
- Çocuğun yaşı, okul düzeni veya tarafların yerleşim yeri değiştiğinde mevcut düzenin fiilen işleyip işlemediği yazılı olarak kayda geçirilir.
- Aksaklıklar tarih ve neden belirtilerek listelenir; tek tek olaylar değil süreklilik gösteren örüntü önem taşır.
- Yeni düzen talebi, mevcut hükmün hangi kısmının neden uygulanamadığını göstererek kurulur.
- Çocuğun görüşünün alınması gereken yaş ve olgunluk düzeyi gözetilerek talep buna göre biçimlendirilir.
Son not
Kişisel ilişki dosyalarında amaç karşı tarafa üstünlük sağlamak değil, çocuk için öngörülebilir bir düzen kurmaktır. Kararın uygulanabilirliği, dava sırasında talep sonucunun ne kadar somut yazıldığına bağlıdır. Her ailenin koşulu farklı olduğundan, talebin biçimlendirilmesinde hukuki destek alınması yerinde olacaktır.