Boşanma sürecinde en çok gözden kaçan başlık, evlilik birliği içinde edinilen malvarlığının nasıl paylaşılacağıdır. TMK'nın yasal mal rejimine ilişkin hükümleri, tarafların katkısını değil kural olarak edinilmiş malların değerini esas alır. Aile mahkemelerinin görev alanına giren bu tasfiye, boşanma davasından bağımsız bir hesap işidir ve protokol imzalanmadan önce yapılması gereken bir hazırlığı gerektirir.
Protokol Öncesi Malvarlığı Fotoğrafı
Anlaşmaya oturmadan önce evlilik tarihi ile ayrılık tarihi arasındaki dönemin envanteri çıkarılmalıdır. Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, bireysel emeklilik birikimleri, şirket payları ve varsa kıymetli maden hesapları edinim tarihleriyle birlikte listelenmelidir. Bu liste yapılmadan imzalanan bir protokol, çoğu zaman tarafların varlığından haberdar olmadığı kalemleri karşılıksız bırakır.
Kişisel Mal İddiasında İspat Kime Düşer
Bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren taraf bunu ispatla yükümlüdür; ispat edilemeyen mallar bakımından edinilmiş mal karinesi işler. Bu nedenle miras yoluyla gelen, evlilik öncesinde edinilen ya da bir kişisel malın yerine geçen değerler için kayıt zinciri kurulmalıdır: veraset belgesi, satış tarihini gösteren tapu kaydı, bedelin hangi hesaptan ödendiğini gösteren banka hareketi. Denkleştirme ve değer artış payı iddiaları da aynı titizlikle belgelenmelidir.
Protokolde Yazılmayan Kalem Sonradan İstenebilir mi
Anlaşmalı boşanma protokolü mahkemece onaylandığında taraflar bakımından bağlayıcı hâle gelir. Protokolde mal rejimi tasfiyesine ilişkin hiç hüküm yoksa ya da taraflar bu konudaki taleplerini saklı tutmuşsa ayrı bir dava yolu açık kalabilir; buna karşılık kapsamı geniş bir ibra ifadesi bu yolu tartışmalı hâle getirir. Bu yüzden metinde nafaka, tazminat ve mal rejimi başlıkları birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı düzenlenmelidir.
Anlaşmalı Yolun Hızı ile Bedeli Arasındaki Denge
Çekişmeli tasfiye, bilirkişi incelemesi ve değer tespiti nedeniyle uzun sürebilir; HMK'nın yargılama usulüne ilişkin kuralları çerçevesinde talebin türü ve harç yükü de bu süreyi etkiler. Anlaşma yolu bu maliyeti azaltır ama eksik hazırlıkla imzalanan protokolün geri dönüşü sınırlıdır. Karar verirken sorulacak soru şudur: elimdeki listeyi eksiksiz gördüğüme dair bir dayanağım var mı?
Kapanış
Bu metin genel bilgilendirme sunar; evlilik tarihi, mal rejiminin türü ve varlıkların edinim geçmişi sonucu değiştirebilir. Protokol taslağı elinize ulaştıysa, imzalamadan önce metnin hukuki değerlendirmeden geçirilmesi yerinde olacaktır.