Anlaşmalı boşanma protokolleri hızlı sonuç verdiği için tercih edilir; ancak protokolde mal rejimi başlığı eksik ya da muğlak bırakıldığında, taraflar boşandıktan sonra çok daha uzun süren ikinci bir yargılamayla karşılaşır. Bu rehber, protokol metni ile tasfiye davası arasındaki bağı mahkeme, yetki ve süre ekseninde ele alır.
Protokol her şeyi kapatır mı?
Protokolde yalnızca nafaka ve velayet düzenlenmişse, mal rejiminin tasfiyesi kural olarak açık kalır. Buna karşılık taraflar karşılıklı olarak mal rejiminden doğan tüm taleplerden feragat ettiklerini açıkça yazmışlarsa, sonradan açılan davada bu beyan karşılarına çıkar. Feragatin kapsamı, hangi malvarlığı kalemlerini içerdiği belirsizse ayrıca tartışma konusu olur. TMK sistematiğinde edinilmiş mallara katılma ve kişisel mal ayrımı, protokol metninde de aynı netlikle kurulmalıdır.
Tasfiye talebi nerede açılır?
Görev bakımından 4787 sayılı Kanun kapsamında kurulan aile mahkemeleri yetkilidir; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yer bakımından ise mal rejiminin tasfiyesinde, boşanma davasına bakan mahkemenin yetkisi öne çıkar. Boşanma başka bir ilde görülmüşse, tasfiye davasını taşınmazın bulunduğu yerde açma alışkanlığı yetki itirazına yol açabilir.
Kritik eşik: boşanmanın kesinleşmesi
Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiş sayılır; buna karşılık tasfiye talebinin ileri sürülebilmesi için kararın kesinleşmesi beklenir. Zamanaşımı süresi de bu kesinleşme anına bağlı olarak işlemeye başlar. Yılların geçmesiyle banka kayıtlarına ve tapu işlem dosyalarına erişimin zorlaşması, sürenin dolmasından önce fiilî bir delil kaybı riski yaratır.
Protokol metnini denetleyen kontrol listesi
- Taşınmazlar, araçlar ve şirket payları tek tek sayılarak yazıldı mı?
- Banka hesapları, bireysel emeklilik ve kıdem tazminatı gibi kalemler ele alındı mı?
- Kredi borçları ve kefaletler kimin üzerinde kalacak, açıkça belirtildi mi?
- Devir taahhüdü varsa süre ve yaptırım öngörüldü mü?
- Feragat ifadesi hangi talepleri kapsıyor, sınırı çizildi mi?
Onaylanmış protokole rağmen dava
Protokol hâkim tarafından onaylanmış olsa bile, HMK anlamında irade sakatlığı veya protokolde hiç düzenlenmemiş bir kalem söz konusuysa dava yolu tamamen kapanmaz. Ancak bu iddiaların ispatı zordur; bu nedenle en verimli müdahale, protokol imzalanmadan önce yapılan denetimdir.
Aile dosyalarında her metin kendi bağlamında okunur. Yukarıdaki bilgiler yönlendirici olup, protokolünüzü imzalamadan önce bir hukukçuya inceletmeniz olası bir tasfiye yargılamasını baştan önleyebilir.