Velayete ilişkin kararın kâğıt üzerinde verilmiş olması, çocukla kişisel ilişkinin fiilen kurulacağı anlamına gelmez. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde asıl mesele, kararın uygulanabilir biçimde yazılması ve ihlal hâlinde harekete geçmek için öngörülen kısa sürelerin kaçırılmamasıdır.
Kararın icraya elverişli yazılması
Kişisel ilişki hükmü belirsizse infaz aşamasında tıkanır. Karar metninde şu unsurların yer alması gerekir: teslim ve iade saatleri, teslim yeri, tatil ve bayram dönemlerinin ayrı düzenlenmesi, çocuğun okul takvimiyle uyum, ulaşım masrafının kimde olduğu ve tarafların farklı şehirlerde bulunması hâlinde uygulanacak düzen. Yurt dışı çıkış ve pasaport işlemleri bakımından da açık bir belirleme yapılmadığında, her seyahat yeni bir uyuşmazlık doğurur.
Hangi mahkeme, hangi yer
- Velayet, kişisel ilişki ve tedbir talepleri aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Boşanma davasıyla birlikte istenen taleplerde yetki, boşanma davasının yetki kuralına bağlıdır.
- Boşanmadan sonra velayetin değiştirilmesi talebinde, çocuğun yerleşim yeri mahkemesi öne çıkar; çocuğun üstün yararı bu tercihte belirleyicidir.
İhlal hâlinde işleyen kısa takvim
Kişisel ilişki hükmüne aykırı davranıldığında, icra dairesi aracılığıyla çocuk teslimi ve kişisel ilişki kurulmasına dair süreç işletilir; uygulamada bu işlemler adli destek ve mağdur hizmetleri birimleri eliyle yürütülür. Yükümlülüğe aykırılığın yaptırıma bağlandığı hâllerde, ihlalin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa bir başvuru süresi bulunur. Bu süre kaçırıldığında, ihlal gerçekleşmiş olsa dahi o dönem için talep hakkı düşer. Bu nedenle her aksaklık; tarih, saat, tanık ve varsa görüntü kaydıyla aynı gün kayda geçirilmelidir.
Delil ve gözlem düzeni
- Teslim saatlerinin tutulduğu kronolojik bir kayıt defteri
- Taraflar arasındaki mesajlaşmaların bütünlüklü ve seçilmemiş biçimde sunulması
- Okul devam kayıtları, sağlık raporları ve rehberlik servisi görüşleri
- Sosyal inceleme raporuna esas olacak yaşam koşullarının belgelenmesi
- Çocuğun görüşünün, yaşı ve idrak düzeyine uygun biçimde alınmasının talep edilmesi
Değişiklik talebinin eşiği
Velayetin değiştirilmesi, tarafların memnuniyetsizliğine değil, çocuğun yararını etkileyen esaslı bir durum değişikliğine dayanmalıdır. Taşınma, çalışma düzeninin değişmesi, çocuğun bakımının fiilen kimin tarafından üstlenildiği ve kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi bu kapsamda değerlendirilir. Talep, geçici hukuki koruma istemiyle desteklenmediğinde yargılama süresince mevcut fiilî durum devam eder.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; çocuğun yaşı, tarafların yerleşim yerleri ve karar metninin lafzı sonucu doğrudan etkiler. İhlal hâlinde başvuru süresi kısa olduğundan, sorunu yaşadığınız gün hukuki destek almanız yerinde olur.