Anlaşmalı boşanma protokolünün en az tartışılan ama sonradan en çok pişmanlık doğuran bölümü mal rejimine ilişkin maddedir. Nafaka ve velayet üzerinde uzun uzun pazarlık yapan taraflar, tasfiyeyi çoğu kez tek cümlelik bir feragat ifadesiyle geçiştirir. TMK, HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 çerçevesinde, imzadan önce denetlenmesi gereken noktalar aşağıdadır.
Tek Cümlelik Feragatin Bedeli
Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin karşılıklı alacağı, evlilik boyunca edinilen mal varlığının niteliğine göre hesaplanır. Protokolde yer alan genel bir feragat ifadesi, henüz değeri hesaplanmamış katılma alacağını da kapsayabilir. Özellikle bir eş adına kayıtlı taşınmaz, şirket payı ya da bireysel emeklilik birikimi varsa, bu kalemlerin protokolde tek tek sayılmaması ileride telafisi güç sonuç doğurur. Feragat edilecekse bile, neyden feragat edildiği açıkça yazılmalıdır.
Protokolde Ayrı Ayrı Yazılması Gerekenler
- Taşınmazlar: tapu bilgileriyle, üzerindeki ipotek ve kredi borcuyla birlikte.
- Taşıtlar ve devir sırasında doğacak vergi yükü.
- Şirket payları, ortaklık hakları ve kâr payı alacakları.
- Banka hesapları, yatırım ürünleri ve bireysel emeklilik birikimleri.
- Ev eşyası ve kişisel eşya paylaşımı; teslim tarihi ve yeri.
- Ortak kredi borçları ve kefaletlerin kimde kalacağı.
Tasfiye Talebinin Zamanlaması
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talep, boşanma kararı kesinleşmeden sonuca bağlanamaz; uygulamada bu talep ayrı bir dava olarak görülür ve boşanma dosyasının kesinleşmesi bekletici mesele yapılır. Bu nedenle anlaşmalı boşanmada tasfiyeye ilişkin haklar saklı tutulacaksa, protokolde bunun açıkça ifade edilmesi gerekir. Tasfiye talebi bakımından kanunda öngörülen zamanaşımı süresi ise boşanmanın kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar; kesinleşme tarihi mutlaka kayda geçirilmelidir.
Hâkim Önünde Beyan Aşaması
- Protokolün tüm sayfaları taraflarca imzalandı mı?
- Nafaka türleri ayrıştırıldı mı; iştirak nafakası ile yoksulluk nafakası aynı kaleme sıkıştırılmış mı?
- Velayet, kişisel ilişki günleri ve tatil düzeni uygulanabilir biçimde yazıldı mı?
- Mal rejimine ilişkin madde, feragat mi yoksa saklı tutma mı içeriyor; ifade tek anlamlı mı?
- Edimlerin ifa takvimi ve gecikme hâlinde uygulanacak sonuç belirlendi mi?
- Yabancılık unsuru varsa, kararın ilgili ülkede tanınması bakımından metin uygun mu?
Anlaşma yolu, çekişmeli bir yargılamanın süresini ve duygusal maliyetini büyük ölçüde azaltır. Ancak mal varlığının bileşimi karmaşıksa, protokolü imzalamadan önce bağımsız bir değerleme yaptırmak, sonradan açılacak bir tasfiye davasından çok daha ucuza mal olur.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Evlilik tarihi, mal varlığının edinim zamanı ve rejim seçimi sonucu bütünüyle değiştirebileceğinden, protokol taslağınızı imzalamadan önce hukuki incelemeden geçirmenizde yarar vardır.