Anlaşmalı ayrılık süreçlerinde tarafların hazırladığı protokol, çoğu zaman duygusal yorgunlukla ve hızla imzalanır. Oysa bu metin, boşanmanın kesinleşmesinden sonra yıllarca sürecek mal rejimi tartışmalarının çerçevesini belirler. TMK'daki rejim hükümleri, HMK usulü ve 4787 sayılı Kanun kapsamındaki aile mahkemesi yapısı birlikte dikkate alınmadığında protokol beklenen korumayı sağlamaz.
Protokol boşanma kararıyla nasıl bağ kurar?
Protokolün hüküm doğurması, hâkim tarafından uygun bulunup karara yansıtılmasına bağlıdır. Karara geçmeyen bir madde, taraflar arasında sözleşme olarak tartışılabilir; ancak boşanma hükmünün parçası hâline gelmez. Bu ayrım, ileride icra takibi yapılabilirliğini doğrudan etkiler. Bu nedenle protokolde yer alan her talep, karar metnine aktarılabilecek açıklıkta yazılmalıdır.
Tasfiye talebi dava içinde mi, ayrı mı?
Mal rejiminden kaynaklanan alacaklar, boşanma davası ile birlikte görülmez; boşanma hükmü kesinleşmeden tasfiyeye karar verilmesi beklenmez. Uygulamada iki yol vardır: talebi ayrı dava olarak açıp bekletmek ya da protokolde ibra iradesini net biçimde ortaya koymak. Belirsiz bırakılan ibra ifadesi, sonradan hem alacaklı hem borçlu tarafı riske sokar.
Kalemleri ayrıştırmadan hesap yapılmaz
- Edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımı, edinme tarihi ve kaynağıyla birlikte gösterilir.
- Katkı payı, katılma alacağı ve değer artış payı talepleri ayrı ayrı yazılır.
- Kredi ile alınan taşınmazlarda ödeme tablosu ve ödeme kaynağı belgelenir.
- Ziynet eşyasına ilişkin talep, protokolde ayrı bir madde olarak düzenlenir.
- Şirket payı ve ortaklık hakları için değerleme yöntemi baştan kararlaştırılır.
Protokolde usule aykırı düzenlemeler
- Velayet ve iştirak nafakasının pazarlık konusu yapılması, hâkim denetiminde kabul görmez.
- İleriye dönük toptan feragat ifadeleri, uygulamada dar yorumlanır.
- Tarih ve tutar içermeyen ödeme taahhütleri icra edilebilir olmaz.
- Taşınmaz devri öngörülüyorsa tapu işleminin takvimi ve masraf paylaşımı yazılmalıdır.
Değerlendirme
Aile hukuku dosyalarında iyi yazılmış bir protokol, sonraki yılların davasını önler; kötü yazılmış olanı ise yeni davaların sebebi olur. Metnin her maddesi, uygulanabilirlik ve icra edilebilirlik ölçütüyle sınanmalıdır. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; kendi mal varlığı yapınıza göre hukuki destek almanız uygun olur.