Nafaka uyuşmazlıklarında iki soru sonucu belirler: talep hangi süre içinde ileri sürülmüştür ve tarafların ekonomik durumu hangi belgelerle ortaya konmuştur. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde yürüyen bu dosyalarda, nafaka türleri arasındaki farkın gözden kaçması hak kaybına yol açabilir.
Nafaka Türleri Aynı Takvime Tabi Değildir
Tedbir nafakası, dava süresince geçici koruma amacıyla ve talep olmasa da hâkim tarafından değerlendirilebilen bir kalemdir. İştirak nafakası, ortak çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmayı ifade eder ve velayetin kime verildiğine bağlıdır. Yoksulluk nafakası ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş bakımından gündeme gelir. Yardım nafakası ise evlilik ilişkisinden değil, altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümlülüğünden doğar. Bu ayrım, hem yetkili mahkemeyi hem de sürenin işleyip işlemediğini belirler.
Boşanmadan Sonra Talep Edilecekse Süre İşler
Boşanma davasında talep edilmeyen nafaka, sonradan ayrı bir dava ile istenebilir. Ancak boşanmadan doğan dava haklarının, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren yasada öngörülen süre içinde kullanılması gerekir. Bu süre geçtikten sonra açılan dava, esasına girilmeden sonuçlanabilir. Buna karşılık çocuğa ilişkin iştirak nafakası ve yardım nafakası talepleri bakımından durum farklıdır; bu talepler koşulları oluştuğu sürece ileri sürülebilir. Süre riskinin hangi kalemde bulunduğunu bilmek, dava planının ilk adımıdır.
Ekonomik Durumun İspatında Kullanılan Kaynaklar
- Sosyal güvenlik kayıtları, hizmet dökümü ve bildirilen kazanç tutarları.
- Tapu, araç ve şirket ortaklık sorguları ile ticaret sicil kayıtları.
- Banka hesap hareketleri, kredi kartı harcama düzeni ve düzenli ödeme talimatları.
- Kira geliri varsa sözleşme ve ödeme kayıtları; kira gideri varsa aynı belgeler.
- Çocuğun okul, kurs ve sağlık giderlerini gösteren faturalar.
Kayıt Dışı Gelir İddiası Nasıl Somutlaştırılır
Nafaka yükümlüsünün beyan ettiği gelirin gerçek yaşam düzeyiyle örtüşmediği iddiası sık dile getirilir; ancak soyut kaldığında sonuç doğurmaz. Bu iddiayı taşıyabilmek için harcama düzeyi ile beyan edilen gelir arasındaki farkın belgelerle gösterilmesi gerekir. Mahkemeden yapılacak ekonomik ve sosyal durum araştırması, işyeri kayıtlarının celbi ve tanık dinletilmesi bu farkı görünür kılabilir. Sosyal medya paylaşımları destekleyici nitelikte olabilirse de, tek başına belirleyici sayılmaz.
Miktarın Sonradan Değişmesi
Hükmedilen nafaka miktarı sabit değildir. Tarafların malî durumunda esaslı değişiklik olması, çocuğun eğitim aşamasının değişmesi ya da yükümlünün gelirinin belirgin biçimde artması hâlinde artırım; işsiz kalma ya da sağlık durumundaki değişiklik hâlinde ise azaltma veya kaldırma talebi gündeme gelebilir. Bu davalarda da değişikliğin gerçekleştiği tarihi belgeleyen kayıtlar dosyanın merkezine yerleştirilmelidir.
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukuku dosyalarında tarafların koşulları hızla değişebildiğinden, talebin türü ve zamanlaması konusunda bir hukukçudan görüş alınması yerinde olacaktır.