Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde en hızlı uzlaştığı, sonradan ise en çok tartıştığı başlık nafakadır. Protokol metninin belirsiz yazıldığı dosyalarda taraflar birkaç yıl içinde uyarlama, artırım veya kaldırma davalarıyla yeniden karşı karşıya gelir. Bu rehber, TMK kapsamındaki nafaka türlerini protokole yazarken yapılan hataları ve bunların ileride doğurduğu riskleri ele alır.
Nafaka Türlerini Birbirine Karıştırmayın
Tedbir nafakası yargılama süresince geçerlidir; iştirak nafakası çocuk için, yoksulluk nafakası ise eş için öngörülür. Bu ayrım yalnızca terminoloji değildir: kaldırılma şartları, sona erme hâlleri ve vergisel sonuçları farklıdır. Protokolde tek bir tutarın hangi kaleme ait olduğu yazılmadığında, çocuğun ergin olması ya da alacaklı eşin durumunun değişmesi hâlinde ödemenin akıbeti tartışmalı hâle gelir. Her kalem ayrı satırda, ayrı tutarla gösterilmelidir.
Artış Mekanizmasını Ölçülebilir Yazın
- Artışın hangi ölçüte bağlandığı açıkça belirtilmeli, ölçütün resmî olarak yayımlanan bir veri olmasına dikkat edilmeli
- Artışın hangi ayda ve kaç ayda bir uygulanacağı yazılmalı
- Ödemenin günü, kanalı ve hesap bilgisi metne girmeli; elden ödeme kaydı ispat sorunu doğurur
- Gecikme hâlinde uygulanacak sonuç ile icra takibi ihtimali önceden düzenlenmeli
- Eğitim, sağlık gibi olağanüstü giderlerin nafakaya dahil olup olmadığı ayrıca belirtilmeli
Çocuğun Yararını Metnin Merkezine Alın
Hâkim, protokolü çocuğun yararı bakımından denetler ve gerekli gördüğü değişikliği isteyebilir. Bu nedenle kişisel ilişki düzeni yalnızca gün sayısıyla değil, teslim-alma yeri, tatil ve bayram dönemleri, okul takvimiyle uyum ve iletişim kanalları bakımından da somutlaştırılmalıdır. Belirsiz bırakılan her ayrıntı, ileride 4787 sayılı Kanun kapsamında kurulan aile mahkemeleri önünde yeni bir uyuşmazlığa dönüşür.
Sonradan Değişen Koşullar İçin Kapı Bırakın
Nafaka, koşullar esaslı biçimde değiştiğinde uyarlanabilen bir yükümlülüktür. Gelirin ciddi biçimde azalması, tarafın yeniden evlenmesi, çocuğun velayetinin fiilen değişmesi gibi durumlar yeni bir değerlendirmeyi gerektirir. Protokolde tarafların hiçbir koşulda değişiklik talep etmeyeceğine dair mutlak ifadeler kullanmak, uygulamada beklenen korumayı sağlamadığı gibi metnin bütününe olan güveni de zayıflatır.
Protokolde Anlaşmak mı, Çekişmeli Yargılamayı Sürdürmek mi?
Anlaşmalı yol hızlıdır ve tarafların ilişkisini daha az yıpratır; ancak mal rejimi tasfiyesi ile nafakanın aynı metinde birbirine mahsup edilerek düzenlenmesi çoğu zaman sonradan pişmanlık üretir. Malvarlığının kapsamı tam bilinmiyorsa ya da bir taraf gerçek gelirini gizliyor olabilirse, HMK usulüyle yürütülecek bir yargılamada delil toplanması daha isabetlidir. Buna karşılık taraflar arasında mali tablo şeffafsa ve çocuğun düzeni korunuyorsa, iyi yazılmış bir protokol yılları alacak bir çekişmeden daha koruyucudur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; ailelerin mali ve kişisel koşulları farklılık gösterir. Protokolü imzalamadan önce metnin bir hukukçu tarafından okunması, ileride açılacak davaların önemli bir kısmını baştan önler.