Anlaşmalı boşanmada tarafları asıl yoran aşama duruşma değil, protokolün uygulanmaya başladığı dönemdir. TMK ve HMK çerçevesinde hâkim tarafından onaylanan protokol, aile mahkemesi kararının bir parçası hâline gelir; bu nedenle nafaka maddesinin nasıl yazıldığı, yıllar sürecek bir ilişkinin çerçevesini belirler. Bu rehber, protokoldeki nafaka düzenlemesinin uygulamada nasıl kurgulanacağına odaklanır.
Hangi Nafakadan Söz Ediliyor
Protokolde en sık görülen kusur, nafaka türünün adının konulmamasıdır. Oysa her türün hukuki kaderi farklıdır:
- Tedbir nafakası yargılama sürerken geçici olarak hükmedilir ve karar kesinleşince sona erer.
- İştirak nafakası çocuk için ödenir; çocuğun ergin olması, velayetin değişmesi gibi durumlarda etkilenir.
- Yoksulluk nafakası eş lehinedir ve yeniden evlenme ya da fiilen evli gibi yaşama hâlinde tartışma konusu olur.
- Yardım nafakası ise boşanmadan bağımsız, altsoy-üstsoy ilişkisine dayanır.
Tek kalemde nafaka olarak yazılan bir tutar, ileride hangi kurala göre değişeceği belirsiz kaldığı için yeni bir davanın konusu olur.
Tutar, Artış ve Ödeme Usulü
Nafaka maddesinin ölçülebilir olması gerekir. Uygulamada tartışma çıkarmayan bir düzenleme şu unsurları içerir: aylık tutar rakam ve yazıyla, ödemenin yapılacağı gün, ödemenin yapılacağı hesap, artışın hangi ölçüte bağlandığı ve artışın hangi ayda uygulanacağı. Artış ölçütü hiç yazılmazsa, her yıl uyarlama talebiyle mahkemeye gitmek gerekebilir.
Çocukla Kişisel İlişki ile Bağlantı
İştirak nafakası ile kişisel ilişki düzenlemesi birbirine bağlanmamalıdır. Görüşme gerçekleşmediği için nafakanın ödenmemesi ya da nafaka ödenmediği için çocuğun gösterilmemesi, tarafların sıkça başvurduğu ancak hukuken karşılığı olmayan bir refleksitir ve her iki taraf için de ayrı sorun doğurur. Protokolde bu iki başlığın bağımsız olduğunun açıkça yazılması, sonraki gerilimi azaltır.
Delil ve Kayıt Boyutu
- Ödemeler mutlaka banka üzerinden ve açıklama kısmına ay bilgisi yazılarak yapılmalıdır.
- Elden yapılan ödemeler için imzalı makbuz düzenlenmelidir; aksi hâlde ödenmiş sayılmama riski doğar.
- Çocuğun eğitim ve sağlık giderleri nafakaya dâhil mi ayrı mı, protokolde yazılmalıdır.
- Tarafların gelir durumundaki değişiklikler, uyarlama talebine dayanak olacağından belgelenerek saklanmalıdır.
Onay Aşamasında Hâkimin Denetimi
Aile mahkemesi, 4787 sayılı Kanunla kurulan yapısı içinde protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir; özellikle çocuğun yararına aykırı gördüğü düzenlemelerde değişiklik önerebilir. Bu nedenle protokol, tarafların pazarlığını yansıtırken çocuğun yararını da görünür biçimde gerekçelendirmelidir. Hâkimin uygun bulmadığı bir maddenin çıkarılması, tarafların anlaşmasının dengesini bozabilir; bu ihtimal önceden düşünülmelidir.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Ailenin gelir yapısı ve çocukların durumu düzenlemeyi değiştireceğinden, protokol imzalanmadan önce bir hukukçuyla gözden geçirilmesinde yarar bulunur.