Velayet uyuşmazlıklarında yaygın bir yanılgı vardır: "Velayet her zaman istenebilir, süre yok." Bu cümle kısmen doğrudur; ancak velayete bağlı pek çok talep sıkı sürelere tabidir ve yanlış mahkemeye açılan dava aylarca gecikmeye yol açar. Bu rehber, velayet dosyasında süre ve merci yönetimini ele alıyor.
Süreye Tabi Olan ve Olmayan Talepler
- Velayetin değiştirilmesi: Çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa koşullardaki değişikliğe dayanılarak her zaman istenebilir; burada bir hak düşürücü süre aranmaz.
- Boşanma kararına karşı kanun yolu: HMK uyarınca istinaf başvurusu iki haftalık süreye tabidir. Velayet, kararın bir parçası olduğundan bu süre kaçırıldığında ancak yeni bir dava ile değişiklik istenebilir.
- Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi: Değişen koşullara dayanır ve süreye bağlı değildir; ancak infaz sorunları için ayrı bir hat işletilir.
- Çocuğun yurt dışına götürülmesi hâlleri: Kendine özgü ve çok daha kısa hareket süreleri gerektiren ayrı bir usule tabidir.
Hangi Mahkeme Görevli ve Yetkili?
Velayete ilişkin davalar 4787 sayılı Kanun uyarınca kurulan aile mahkemelerinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Yetki bakımından uygulamada çocuğun yerleşim yeri mahkemesi esas alınmaktadır. Anne ve babanın farklı şehirlerde yaşadığı dosyalarda dava açılmadan önce çocuğun fiilî yerleşim yerinin belgelenmesi, yetki itirazı riskini azaltır.
Dosyanın Delil Omurgası
- Çocuğun okul kayıtları, devamsızlık ve başarı durumu.
- Sağlık raporları ve varsa uzman görüşleri.
- Fiilî bakım düzenini gösteren tanık beyanları.
- Ekonomik durumu gösteren belgeler ve barınma koşulları.
- Kişisel ilişkinin uygulanmasına dair icra veya tutanak kayıtları.
TMK, hâkime çocuğun üstün yararını gözetme konusunda geniş bir takdir alanı tanır. Bu nedenle dosyanın gücü, iddiadan çok iddiayı destekleyen düzenli belge akışından gelir. Uzman incelemesi yapılacak dosyalarda pedagog ve sosyal inceleme raporunun zamanlaması dava takvimiyle uyumlu planlanmalıdır.
Yanlış Merciin Görünmeyen Maliyeti
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosya kapanmaz; fakat kanunda öngörülen süre içinde gönderme talebinde bulunulmazsa dava açılmamış sayılır. Velayet dosyalarında bu gecikme yalnızca usuli değildir: çocuğun yerleşik düzeni geçen her ayda pekişir ve mevcut durumun korunması yönündeki eğilim güçlenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; velayet dosyaları çocuğun yaşı, kardeş ilişkileri ve ailenin özel koşullarına göre büyük farklılık gösterir. Talebinizi hangi dava türü altında ileri süreceğinizi belirlemek için önceden hukuki değerlendirme almanız yararlı olur.