Velayet uyuşmazlıklarında dosyanın sonucunu çoğu zaman iddianın hukuki gücü değil, o iddianın hangi somut belgeyle karşılandığı belirler. Türk Medeni Kanunu velayeti çocuğun üstün yararına bağladığından, tarafların kendilerini iyi ebeveyn olarak tanımlayan genel beyanları tek başına bir sonuç doğurmaz. Aşağıdaki kontrol listesi, HMK'nın delil sunma düzeni içinde velayet talebinin delil eksikliği nedeniyle zayıflamasını önlemeye yöneliktir.
Velayet Dosyasında Delil Eksikliği Nasıl Görünür
Uygulamada en sık rastlanan tablo, tarafın çocukla ilgilendiğini anlatan uzun dilekçeler yazması ancak bunu doğrulayacak okul, sağlık ve gündelik bakım kayıtlarını sunmamasıdır. Karşı tarafın olumsuz davranışına ilişkin iddialar da aynı sorunu taşır: tanık listesi verilmiş ama tanığın hangi olaya, hangi tarihte tanık olduğu somutlaştırılmamıştır. Böyle bir dosyada hâkim, dosyaya yansımayan bir olguyu değerlendiremez.
Dava Açılmadan Tamamlanması Gereken Kalemler
- Çocuğun okul devam, karne ve rehberlik kayıtları ile veli görüşmelerine kimin katıldığını gösteren belgeler
- Aşı takibi, doktor kontrolü ve tedavi süreçlerinin hangi ebeveyn tarafından yürütüldüğüne dair sağlık kayıtları
- Fiilen birlikte yaşanan adres, oda düzeni ve çocuğun günlük bakımına ilişkin tanık beyanlarının kimlik ve konu başlığıyla listelenmesi
- Çalışma saatleri, vardiya veya seyahat yoğunluğunu gösteren işyeri yazısı
- Yazışmalarda hakaret veya tehdit iddiası varsa mesajın bütünlüğünü koruyacak biçimde saklanması
Delil Hangi Aşamaya Kadar Sunulabilir
Risk azaltmanın ikinci ayağı zamanlamadır. HMK'da dilekçelerin karşılıklı verilmesi ve ön inceleme aşaması, delillerin bildirilmesi bakımından belirleyicidir; bu aşamalar kapandıktan sonra yeni delil sunmak istisnai koşullara bağlıdır. Bu nedenle dava dilekçesi hazırlanırken "sonra ekleriz" yaklaşımı, velayet gibi çocuğun yaşam düzenini doğrudan etkileyen dosyalarda telafisi güç kayıplara yol açar.
Sosyal İnceleme ve Uzman Görüşünün Yeri
Aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde dosyalarda pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan yararlanılması mümkündür. Sosyal inceleme raporu, tarafın sunamadığı bazı olguları görünür kılabilir; ancak rapor, dosyadaki bilgilerin yerine geçmez. Görüşme öncesinde çocuğun günlük rutinine ilişkin doğru ve tutarlı bilgi verilmesi, raporun dosyayla çelişmemesi açısından önemlidir. Rapora itiraz edilecekse itirazın hangi tespite, hangi belgeye dayanarak yöneltildiği açıkça yazılmalıdır.
Duruşma Öncesi Son Kontrol
- Dilekçedeki her iddianın karşısına dayandığı delilin adı yazılır; karşılıksız kalan iddia ya desteklenir ya çıkarılır.
- Tanıkların hangi vakıayı anlatacağı tek tek eşleştirilir.
- Kişisel ilişki (çocukla görüşme) talebi gün, saat ve teslim yeri belirtilerek uygulanabilir biçimde yazılır.
- Nafaka ve velayet talepleri birbiriyle çelişmeyecek şekilde gözden geçirilir.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte bir bilgilendirmedir. Çocuğun yaşı, tarafların yaşam koşulları ve dosyadaki mevcut deliller sonucu değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızın özel koşullarını bir hukukçuyla birlikte incelemeniz yerinde olur.